Ahzâb Sûresi 10. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): C-y-e kökü, bir şeyin bir yere ulaşması, gelmesi veya meydana gelmesi anlamındadır. Ayetteki 'câûkum' ifadesi, düşman ordularının müminlere doğru ilerlemesini ve onları kuşatmasını, yani fiziksel olarak onlara ulaşmasını ifade eder. Bu, sadece bir hareket değil, aynı zamanda bir tehdidin yaklaşmasıdır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Bu fiil, düşmanın 'gelmesi'ni ifade ederken, mecazi olarak bir musibetin veya zorluğun baş göstermesi anlamını da taşır. Ayetteki bağlamda, düşmanın gelmesi, müminler için büyük bir tehlikenin ve sıkıntının başlangıcıdır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Z-y-ğ kökü, bir şeyin doğru yoldan sapması, eğilmesi veya kayması anlamına gelir. Ayetteki 'zağati'l-ebsâru' ifadesi, gözlerin korku ve dehşetle sabit bir noktaya bakamaması, sağa sola kayması veya yerinden fırlayacak gibi olması durumunu anlatır. Bu, aşırı korkunun fiziksel bir tezahürüdür.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Zeyğ, bir şeyin istikametinden ayrılmasıdır. Gözlerin zeyğ etmesi, korku ve şaşkınlıktan dolayı bakışların dağılması, odaklanamaması ve hatta yerinden oynayacak gibi olmasıdır. Bu, Hendek Savaşı'nın getirdiği psikolojik baskıyı ve dehşeti vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki kavramların psikolojik ve ahlaki boyutlarını incelerken, 'zeyğ'in sadece fiziksel bir sapma değil, aynı zamanda zihinsel ve ruhsal bir sapmayı da ifade edebileceğini belirtir. Ayetteki 'gözlerin kayması' ifadesi, müminlerin yaşadığı şok ve korkunun, onların normal algılarını bozduğunu gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): B-l-ğ kökü, bir şeyin bir yere ulaşması, varması anlamına gelir. 'Belegati'l-kulûbu'l-hanâcira' ifadesi, yüreklerin aşırı korkudan dolayı yerinden fırlayacak gibi olması ve boğaza kadar gelmesi mecazını kullanır. Bu, ölüm korkusunun ve çaresizliğin en üst düzeydeki ifadesidir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Bu deyim, Arap dilinde aşırı korku ve dehşeti anlatmak için kullanılan yaygın bir ifadedir. Kalbin boğaza gelmesi, kişinin nefes almakta zorlanması, can çekişmesi ve ölümle burun buruna gelmesi durumunu sembolize eder. Ayetteki kullanımı, müminlerin yaşadığı ölümcül tehlikeyi ve çaresizliği vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Z-n-n kökü, bir şey hakkında kesin bilgiye dayanmayan bir kanaate sahip olmak, tahmin etmek veya şüphelenmek anlamına gelir. Ayetteki 'tezunnûne billâhi'z-zunûnâ' ifadesi, müminlerin zor anlarda Allah'ın yardımına dair farklı düşüncelere kapılmasını, kiminin ümitvar, kiminin ise şüpheci olmasını ifade eder. Bu, imanın sınandığı bir durumu gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Zan, kesin bilgiye dayanmayan, ancak bazı emarelere dayanan bir hükümdür. Ayetteki 'zunûn' kelimesinin çoğul kullanılması, müminlerin Allah hakkında tek bir zan değil, farklı farklı, çelişkili düşüncelere sahip olduğunu gösterir. Bu, savaşın getirdiği psikolojik karmaşayı ve imtihanı yansıtır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'zan' kavramının Kur'an'da hem olumlu (hüsn-ü zan) hem de olumsuz (sû-i zan) anlamlarda kullanılabileceğini belirtir. Bu ayetteki bağlamda, müminlerin yaşadığı zorluklar karşısında Allah'ın vaadine dair tereddütler veya farklı beklentiler içinde olmaları, yani bir tür imtihan hali söz konusudur.