Fâtır Sûresi 14. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'دعاء' kelimesini 'bir şeyi kendine doğru çekmek' veya 'birine seslenmek' olarak açıklar. Ayetteki 'تَدْعُوهُمْ' ifadesi, putlara yönelik bir yakarış, yardım talebi veya ibadet çağrısı anlamındadır. Bu, putların ilahlık vasfından yoksunluğunu ve çağrılara cevap veremeyeceklerini vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'دعاء' kelimesinin Kur'an'da farklı mecazî anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'تَدْعُوهُمْ' ifadesi, putlara ibadet etme ve onlardan medet umma mecazını taşır. Putların cansızlığı ve işlevsizliği nedeniyle bu çağrının boşuna olduğu anlatılır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'سمع' kelimesinin 'işitme' ve 'anlama' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'لَا يَسْمَعُوا۟' ifadesi, putların cansız olmaları sebebiyle fiziksel olarak işitme yeteneğine sahip olmadıklarını, dolayısıyla çağrıları algılayamayacaklarını vurgular. Bu, onların ilah olamayacağının açık bir delilidir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'سمع' kelimesinin hem fiziksel duyma hem de anlama ve itaat etme anlamlarını içerdiğini ifade eder. Ayetteki bağlamda putlar için 'işitmezler' denilmesi, onların ne fiziksel olarak duyma yeteneğine sahip olduklarını ne de çağrılara karşılık verecek bir iradelerinin bulunduğunu gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'استجابة' kelimesini 'davete icabet etmek, karşılık vermek' olarak açıklar. Ayetteki 'مَا ٱسْتَجَابُوا۟ لَكُمْ' ifadesi, putların çağrılara cevap verme, dilekleri yerine getirme veya yardım etme gücüne sahip olmadıklarını vurgular. Bu, onların ilahlık vasfına sahip olmadıklarının kesin bir kanıtıdır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'استجابة' fiilinin 'bir talebe olumlu karşılık vermek' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki kullanım, putların cansız ve iradesiz olmaları nedeniyle, kendilerine yöneltilen hiçbir talebe veya duaya karşılık veremeyeceklerini, dolayısıyla ibadete layık olmadıklarını ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'قيامة' kelimesinin 'kalkmak, ayağa kalkmak' kökünden geldiğini ve 'diriliş günü' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ' ifadesi, insanların hesap vermek üzere diriltileceği ve putların da o gün müşriklerin şirkini inkar edeceği büyük günü ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'Kıyamet' kavramının Kur'an'da kozmik bir yıkım ve ardından gelen yeni bir düzenin başlangıcı olarak merkezi bir rol oynadığını vurgular. Bu ayette 'Kıyamet Günü', putların acizliğinin ve müşriklerin yanılgısının kesin olarak ortaya çıkacağı, ilahi adaletin tecelli edeceği bir zaman dilimi olarak sunulur.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'كفر' kelimesinin 'örtmek, gizlemek' ve 'nankörlük etmek, inkar etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ' ifadesi, putların kıyamet günü kendilerine yapılan ibadetleri ve ortak koşulmayı reddedeceklerini, bu durumun müşrikler için büyük bir hayal kırıklığı olacağını ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'küfür' kavramının Kur'an'da 'gerçeği örtme, nankörlük etme ve inkar etme' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu açıklar. Bu ayette putların 'inkar etmesi', onların cansız ve iradesiz varlıklar olmaları nedeniyle, kendilerine atfedilen ilahlık vasfını ve ortak koşulmayı reddetmeleri anlamına gelir. Bu, müşriklerin şirklerinin temelsizliğini ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'خبر' kelimesinin 'bir şeyin iç yüzünü bilmek, tecrübe ile öğrenmek' anlamlarına geldiğini belirtir. 'الخبير' ise, her şeyin iç yüzünü, gizli ve açık tüm detaylarını bilen Allah'ın bir sıfatıdır. Ayetteki 'مِثْلُ خَبِيرٍ' ifadesi, Allah'ın mutlak ve eksiksiz bilgisine vurgu yaparak, O'ndan başka kimsenin bu denli doğru ve kapsamlı bilgi veremeyeceğini ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'خبير' isminin Allah'ın ilim sıfatının bir tecellisi olduğunu ve O'nun her şeyden haberdar olduğunu, hiçbir şeyin O'na gizli kalmadığını ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, putların acizliği ve kıyamet günündeki durumları hakkında en doğru ve kesin bilginin ancak her şeyden haberdar olan Allah tarafından verilebileceğini vurgular.