Nisâ Sûresi 54. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Nisâ 54Cüz 5 · Sayfa 87

Nisâ Sûresi 54. Âyet

النساء

Em yahsudûne-nnâse ‘alâ mâ âtâhumu(A)llâhu min fadlih(i)(s) fekad âteynâ âle ibrâhîme-lkitâbe velhikmete veâteynâhum mulken ‘azîmâ(n)

Yoksa, insanları; Allah'ın lütfundan kendilerine verdiği şey dolayısıyla kıskanıyorlar mı? Şüphesiz biz, İbrahim ailesine de kitap ve hikmet vermişizdir. Onlara büyük bir hükümranlık da vermiştik.

Nisâ 54. ayet, kıskançlık ve ilahi lütuf kavramları etrafında dönmektedir. Ayet, Allah'ın bazı kullarına bahşettiği nimetlere karşı duyulan hasedi ele alırken, İbrahim ailesine verilen kitap, hikmet ve büyük mülk örnekleriyle bu lütfun tarihsel ve ilahi boyutunu vurgulamaktadır.

1يَحْسُدُونَh-s-d

Kök:ح س د—Başkasına verilen nimeti çekememek, o nimetin zevalini istemek.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, hasedi, 'bir nimete sahip olan kişiden o nimetin gitmesini temenni etmek' olarak tanımlar. Ayetteki 'yahsudûne' kelimesi, Yahudilerin veya genel olarak münafıkların, Allah'ın Müslümanlara peygamberlik ve kitap lütfetmesini çekememelerini ifade eder. Bu, sadece imrenmek değil, aynı zamanda o nimetin yok olmasını dilemektir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, hasedi, 'bir başkasının sahip olduğu nimeti kıskanmak ve o nimetin ondan gitmesini istemek' şeklinde açıklar. Ayetteki kullanım, Allah'ın 'fazlından' verdiği nimetlere karşı duyulan bu olumsuz duyguyu, yani peygamberlik ve ilahi lütfu kıskanmayı vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'hasad' kavramını, 'başkasına verilen ilahi lütfa karşı duyulan düşmanca bir kıskançlık' olarak inceler. Ayetteki 'yahsudûne' kelimesi, sadece bir imrenme değil, aynı zamanda o lütfun sahibinden alınmasını arzulayan, yıkıcı bir duyguyu ifade eder ve bu, Kur'an'ın kınadığı ahlaki bir kusurdur.

2فَضْلِهِۦf-d-l

Kök:ف ض ل—Allah'ın kullarına lütfettiği, hak etmedikleri halde bahşettiği nimet ve ihsan.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'fadl' kelimesini 'ziyadelik, fazlalık ve ihsan' olarak açıklar. Ayetteki 'min fadlihi' ifadesi, Allah'ın peygamberlik, kitap ve hikmet gibi nimetleri kendi lütfu ve cömertliğiyle verdiğini, bunun bir hak edişten ziyade ilahi bir bağış olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'fadl'ı 'bir şeyin diğerinden üstün olması' veya 'bir şeyin fazlalığı' olarak tanımlar. Allah'ın 'fazlından' vermesi, O'nun cömertliğini, lütfunu ve kullarına bahşettiği nimetlerin bolluğunu ifade eder. Ayette bu, peygamberlik ve ilahi rehberlik gibi manevi lütufları kapsar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'fadl'ın Kur'an'da genellikle 'Allah'ın kullarına karşılıksız olarak verdiği nimetler, lütuf ve ihsan' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'min fadlihi' ifadesi, Allah'ın peygamberliği ve diğer ilahi lütufları kendi iradesiyle ve cömertliğiyle seçtiği kimselere verdiğini vurgular, bu da kıskançlığın anlamsızlığını ortaya koyar.

3ٱلْكِتَـٰبَk-t-b

Kök:ك ت ب—Allah tarafından indirilen ilahi vahiy, kutsal metin.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'kitab'ın Kur'an'da 'yazılı olan şey'in ötesinde, 'Allah'ın hükümlerini ve şeriatını içeren vahiy' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'el-Kitâb', İbrahim ailesine verilen ilahi rehberliği, yani Tevrat, Zebur ve İncil gibi kutsal kitapları veya genel olarak peygamberlere indirilen vahiyleri ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kitab' kelimesinin 'yazmak' kökünden geldiğini ve Kur'an'da 'Allah'ın kelamını içeren, hükümlerini bildiren vahiy' anlamında kullanıldığını açıklar. İbrahim ailesine verilen 'el-Kitâb', onların peygamberlik silsilesi aracılığıyla ilahi mesajı taşıdıklarını ve bu mesajın yazılı bir formda korunduğunu gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'kitab' kavramının Kur'an'da 'ilahi bir yasa, bir rehberlik ve bir hüküm kaynağı' olarak merkezi bir rol oynadığını vurgular. Ayetteki 'el-Kitâb', İbrahim ailesine bahşedilen bu ilahi rehberliğin, onların toplumlarına yol gösteren temel bir unsur olduğunu ve bu lütfun kıskançlık konusu yapılmasının anlamsızlığını ortaya koyduğunu belirtir.

4وَٱلْحِكْمَةَh-k-m

Kök:ح ك م—Doğruyu yanlıştan ayırma yeteneği, isabetli karar verme, ilahi bilgi ve anlayış.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'hikmet'i 'ilim ve fıkıh' olarak açıklar. Ayetteki 'el-Hikmet', İbrahim ailesine verilen ilahi bilgelik, doğruyu yanlıştan ayırma yeteneği ve şeriatın inceliklerini anlama kabiliyetini ifade eder. Bu, sadece bilgi değil, aynı zamanda bu bilgiyi doğru kullanma becerisidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hikmet'i 'eşyanın hakikatini bilmek ve ona göre amel etmek' olarak tanımlar. Ayetteki 'el-Hikmet', peygamberlere verilen ilahi bir lütuf olarak, hem derin bir anlayışı hem de bu anlayışa uygun doğru davranışları kapsar. Bu, onların hem ilahi mesajı doğru anlamalarını hem de onu en uygun şekilde tebliğ etmelerini sağlar.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'hikmet'i 'doğru söz ve isabetli fiil' olarak özetler. Ayetteki 'el-Hikmet', İbrahim ailesine verilen bu ilahi yeteneğin, onların hem sözlerinde hem de eylemlerinde doğru ve isabetli olmalarını sağladığını, böylece topluma rehberlik etme görevlerini layıkıyla yerine getirdiklerini gösterir.

5مُّلْكًاm-l-k

Kök:م ل ك—Hükümranlık, egemenlik, iktidar ve otorite.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'mülk'ü 'saltanat ve egemenlik' olarak açıklar. Ayetteki 'mülken azîmen' ifadesi, İbrahim ailesine sadece manevi lütuflar değil, aynı zamanda geniş bir siyasi ve dünyevi otorite de verildiğini gösterir. Bu, onların hem dini hem de dünyevi liderlik vasfına sahip olduklarını belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mülk' kelimesini 'bir şeye sahip olmak ve üzerinde tasarruf yetkisine sahip olmak' olarak tanımlar. Ayetteki 'mülken azîmen', İbrahim ailesine verilen büyük bir hükümranlık ve iktidarı ifade eder. Bu, onların sadece peygamberlik değil, aynı zamanda geniş bir coğrafyada siyasi ve toplumsal bir güce de sahip olduklarını gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'mülk'ün 'iktidar ve tasarruf' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'mülken azîmen', İbrahim ailesine bahşedilen bu büyük hükümranlığın, onların hem maddi hem de manevi alanda geniş bir etki ve otoriteye sahip olduklarını, bu durumun da Allah'ın onlara olan lütfunun bir göstergesi olduğunu vurgular.

Nisâ Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(54) (Em yahsüdunen Nâse alâ ma atahumullahu min fadliHİ, fekad ateynâ ale İbrâhîmel Kitâbe vel Hıkmete ve ateynahüm mülken azîmâ;)

“Yoksa onlar, Allah'ın lütuf ve kereminden insanlara verdiği nimetleri kıskanıyorlar mı? Şüphesiz biz, İbrahim ailesine de kitap ve hikmeti vermiştik. Hem de onlara büyük bir mülk ve saltanat ihsan ettik.” Kitap dendiğinde bir zâhir ifadesi vardır, yani fiil mertebesi yönü, bir de burada da bahseldiği şekilde kitabın hikmet yönü vardır. Hikmet âlim ile ârif arasındaki fark gibidir, kitap âlim’e karşılık ise hikmet ârif karşılığıdır. Hikmet Hakîm isminin açılmış şeklidir. Hikmetin ifadesi olan hayır kişinin gönlüne gelenlerle Zâhir isminin içindeki Bâtın isminin hakikatlerini idrak etmektir, kişinin şuur ile hareket ederek kendi hakikatini idrak etmesidir yani vahdet kanalının kişide açılmasıdır. Vahdet kanalından kasdedilen maddi bilgiler ile alınamayan akışın mânâ yönüyle açılmasıdır, ki bunu da ancak hikmet anahtarı açmaktadır.

Evvela kitap sonra hikmet dendiğine göre demek ki hikmet kitabın içinde mevcuttur. Gönül âlemindeki mülkü azîm mi’râc’ın yolunun açılmasıdır. İbrâhîm (a.s.) dan önceki peygamberlerde bu mânâ da hikmet yoktu, güzellik ve doğruluk üzere hayatlarını sürdürdüler, esas hikmet İbrâhîm (a.s.) dan sonra başladı ve insânlık gözünü göğe dikti.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)