Elleżîne yucâdilûne fî âyâti(A)llâhi biġayri sultânin etâhum(s) kebura makten ‘inda(A)llâhi ve 'inde-lleżîne âmenû(c) keżâlike yatbe'u(A)llâhu ‘alâ kulli kalbi mutekebbirin cebbâr(in)
Onlar kendilerine gelmiş hiçbir delil olmaksızın, Allah'ın ayetleri hakkında tartışan kimselerdir. Bu ise Allah katında ve iman edenler katında büyük öfke ve gazap gerektiren bir iştir. Allah, her kibirli zorbanın kalbini işte böyle mühürler.
Onlar, kendilerine gelmiş bir delil olmaksızın, Allah'ın âyetleri hakkında mücadele ederler. Bu durum, Allah katında ve iman edenler yanında büyük bir buğzu gerektirir. İşte Allah, her böbürlenen zorbanın kalbini öyle bir tabiat ile mühürler.
Mü'min Suresi 35. ayet, Allah'ın ayetleri hakkında delilsiz tartışanların durumunu ve bunun Allah katındaki vahametini ele almaktadır. Ayet, bu tür davranışların Allah'ın gazabını çektiğini ve kibirli zorbaların kalplerinin mühürlenmesine yol açtığını vurgulayarak, inanç ve delil ilişkisini semantik bir derinlikle ortaya koymaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'c-d-l' kökünü, bir şeyi sağlamlaştırmak, bükmek ve dolayısıyla bir fikri savunmak için tartışmak olarak açıklar. Ayetteki 'yücâdilûne' kelimesi, hakikati ortaya çıkarmak yerine, kendi görüşlerini dayatmak amacıyla yapılan, delilden yoksun bir tartışmayı ifade eder. Bu, hakka ulaşma amacı gütmeyen, aksine karşı tarafı susturmaya yönelik bir mücadeledir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'c-d-l' kökünün mecazi anlamda, bir konuda çekişmek ve münakaşa etmek olduğunu belirtir. Ayetteki kullanım, Allah'ın ayetleri hakkında, geçerli bir kanıt olmaksızın yapılan bu tür çekişmelerin anlamsızlığını ve yanlışlığını vurgular. Bu, sadece laf kalabalığı ve inatlaşmadan ibaret bir eylemdir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'c-d-l' kavramının genellikle olumsuz bir çağrışım taşıdığını, özellikle 'batıl' ile ilişkilendirildiğinde, hakikati saptırma ve inkar etme çabası olarak görüldüğünü belirtir. Ayetteki 'yücâdilûne' kelimesi, Allah'ın ayetleri karşısında delilsiz bir şekilde direnenlerin, aslında hakikati değil, kendi batıl inançlarını savunduklarını gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'sultân' kelimesini, bir şeyi gerçekleştirmeye veya bir konuda delil getirmeye güç yetiren şey olarak tanımlar. Ayetteki 'biğayri sultânin' ifadesi, tartışanların ellerinde Allah'ın ayetlerinin doğruluğunu çürütecek veya kendi iddialarını destekleyecek hiçbir geçerli kanıtın olmadığını açıkça belirtir. Bu, onların tartışmalarının temelsiz ve boş olduğunu gösterir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'sultân' kelimesinin hem maddi güç hem de manevi delil ve hüccet anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, 'sultân' kelimesi, Allah'ın ayetleri karşısında ileri sürülebilecek ikna edici ve haklı bir delili ifade eder. Tartışanların böyle bir delile sahip olmaması, onların konumlarının zayıflığını ve batıl olduğunu ortaya koyar.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, Kur'an'da 'sultân' kelimesinin genellikle 'hüccet' ve 'burhan' anlamlarında kullanıldığını, yani bir iddiayı destekleyen açık ve güçlü kanıt olduğunu belirtir. Ayetteki 'biğayri sultânin' ifadesi, Allah'ın ayetleri hakkında yapılan tartışmaların, hiçbir sağlam bilgi veya kanıta dayanmadığını, dolayısıyla geçersiz olduğunu vurgular.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'makt' kelimesini, Allah'ın kullarına karşı duyduğu en şiddetli nefret ve gazap olarak açıklar. Ayetteki 'kebura maktan' ifadesi, Allah'ın ayetleri üzerinde delilsiz tartışmanın, Allah katında ne denli büyük bir gazaba yol açtığını, bu eylemin O'nun rızasına tamamen aykırı olduğunu vurgular.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'makt' kelimesinin, bir şeye karşı duyulan aşırı nefret ve tiksinti olduğunu belirtir. Ayetteki kullanım, delilsiz tartışmanın sadece Allah katında değil, aynı zamanda müminler nezdinde de büyük bir hoşnutsuzluk ve tiksinti uyandırdığını, bu tür davranışların kabul edilemez olduğunu ifade eder.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'makt' kelimesinin, bir fiilin veya kişinin Allah katındaki şiddetli kınanmışlığını ve reddedilmişliğini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'kebura maktan' ifadesi, delilsiz tartışmanın, Allah'ın gazabını çeken ve O'nun tarafından kesinlikle tasvip edilmeyen bir davranış olduğunu vurgular.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'taba'a' fiilinin, bir şeyi kapatmak, mühürlemek ve böylece ona başka bir şeyin girmesini engellemek anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yetba'u' fiili, Allah'ın, kibirli ve zorba kişilerin kalplerini mühürlemesini, yani onların hakikati idrak etme ve doğru yolu bulma yeteneklerini ortadan kaldırmasını ifade eder. Bu, onların kendi seçimlerinin bir sonucudur.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'taba'a' fiilini, bir şeyi bir kalıba göre şekillendirmek veya bir şeyi mühürleyerek kapatmak olarak açıklar. Ayetteki 'yetba'u' fiili, Allah'ın, delilsiz tartışan ve kibirlenen kişilerin kalplerini, artık hakikati kabul edemeyecekleri bir duruma getirmesini ifade eder. Bu, onların küfür ve inatları sebebiyle kalplerinin katılaşmasıdır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'taba'a' fiilinin, genellikle Allah'ın bir ceza veya sonuç olarak, insanların kalplerini mühürlemesi anlamında kullanıldığını belirtir. Bu, kişinin kendi kötü seçimleri ve inatçılığı sonucunda, artık hidayete kapalı hale gelmesini ifade eder. Ayetteki kullanım, delilsiz tartışmanın ve kibirlenmenin, bu tür bir ilahi mühürlenmeye yol açan ciddi bir günah olduğunu gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'k-b-r' kökünden türeyen 'mütekebbir' kelimesini, kendisinde olmayan bir büyüklüğü iddia eden veya başkalarına karşı üstünlük taslayan kişi olarak tanımlar. Ayetteki 'mütekebbir' kelimesi, Allah'ın ayetleri karşısında tevazu göstermeyen, aksine kendi görüşlerini ve nefsini üstün tutan kişiyi ifade eder. Bu kibir, hakikati kabul etmeye engel olur.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'kibir' kavramını, kişinin kendini başkalarından üstün görmesi ve hakikati reddetmesi olarak açıklar. Ayetteki 'mütekebbir' kelimesi, Allah'ın ayetleri hakkında delilsiz tartışanların, aslında kendi kibirleri yüzünden hakikati göremediklerini ve bu kibirlerinin kalplerinin mühürlenmesine yol açtığını belirtir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'kibir' kavramının, Allah'a karşı gelme ve O'nun ayetlerini reddetme ile yakından ilişkili olduğunu belirtir. 'Mütekebbir' kişi, Allah'ın otoritesini tanımayan ve kendini O'nun üstünde gören kişidir. Ayetteki kullanım, bu tür bir kibirin, Allah'ın gazabını ve kalplerin mühürlenmesini beraberinde getirdiğini vurgular.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'cebbâr' kelimesini, insanlara karşı zorbalık yapan, onları baskı altına alan ve kendi iradesini dayatan kişi olarak açıklar. Ayetteki 'cebbâr' kelimesi, Allah'ın ayetleri karşısında sadece kibirli olmakla kalmayıp, aynı zamanda başkalarını da kendi batıl görüşlerine zorlamaya çalışan, baskıcı bir karaktere sahip kişiyi ifade eder.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'cebbâr' kelimesinin, hem Allah'ın isimlerinden biri olarak 'eksikleri tamamlayan, zorlukları gideren' anlamında, hem de insanlar için 'zorba, baskıcı' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki bağlamda, insanlar için kullanılan 'cebbâr' kelimesi, Allah'ın ayetlerine karşı çıkan ve bu karşı çıkışını zorbalıkla sürdüren kişiyi tanımlar. Bu, onların kalplerinin mühürlenmesinin bir başka nedenidir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, Kur'an'da 'cebbâr' kelimesinin, genellikle olumsuz bir çağrışımla, güç ve otoriteyi kötüye kullanan, insanlara zulmeden ve kibirli davranan kişiler için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'cebbâr' kelimesi, delilsiz tartışanların sadece kibirli değil, aynı zamanda bu kibirlerini başkalarına dayatmaya çalışan zorba kişiler olduğunu ve bu özelliklerinin kalplerinin mühürlenmesine yol açtığını vurgular.
Mü'min (Ğâfir) Sûresi
Kendi hayali görüşleri ve vehimi bilgilerine dayanarak, Uluhiyet mertebesi işaretleri hakkında delili olmadan tartışan kimselerdir. Bu ise uluhiyet mertebesi ve rububiyet mertebesine iman edenler katında kızgınlık sebebidir. Çünkü bu âlemde Hakk’la birlikte yaşadıkları halde Hakk’ın varlığını perdelediler, bu perdelemeleri dolayısıylada Cenâb-ı Hakk onların kalplerini, kulaklarını gözlerini mühürledi. Bu perdeleme “Cebbar” ismi ile yani nefsi emmarenin zorlaması ile yapıldı. “Aziz” “Cebbar” “Mütekebbir” şeytanın esmâlarıdır. (Murat Derûni)