Ve âteynâhum beyyinâtin mine-l-emr(i)(s) femâ-ḣtelefû illâ min ba'di mâ câehumu-l'ilmu baġyen beynehum(c) inne rabbeke yakdî beynehum yevme-lkiyâmeti fîmâ kânû fîhi yaḣtelifûn(e)
Onlara din işi konusunda açık deliller verdik. Ama onlar ancak kendilerine bilgi geldikten sonra, aralarındaki hasetten dolayı ayrılığa düştüler. Şüphesiz Rabbin, hakkında ayrılığa düştükleri şeyler konusunda kıyamet günü, aralarında hüküm verecektir.
Din hususunda onlara apaçık deliller verdik. Fakat onlar, kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki çekememezlik ve düşmanlık yüzünden ayrılığa düşmüşlerdi. Şüphesiz Rabbin, ayrılığa düştükleri şeylerde, kıyâmet günü aralarında hükmedecektir.
Bu ayet, İsrailoğullarına verilen açık delilleri ve buna rağmen ilim kendilerine ulaştıktan sonra aralarındaki çekememezlik yüzünden düştükleri ihtilafı ele almaktadır. Anahtar kavramlar, ilahi delillerin sunulması, ihtilafın doğuşu ve kıyamet günündeki nihai hükmü vurgulamaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Beyyine, bir şeyin açıklığını ortaya koyan, onu diğerlerinden ayıran delil demektir. Ayetteki 'beyyinât' kelimesi, İsrailoğullarına gönderilen peygamberler aracılığıyla verilen açık ve anlaşılır şeriat hükümlerini, mucizeleri ve hakikatleri ifade eder. Bu deliller, hakkı batıldan ayıracak niteliktedir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Beyyinât, 'açık deliller' anlamına gelir. Burada kastedilen, İsrailoğullarına din konusunda verilen, hakikati apaçık ortaya koyan ayetler ve hükümlerdir. Bunlar, şüpheye yer bırakmayacak kadar net ve belirgin kılınmıştır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Beyyine kavramı, Kur'an'da 'açık kanıt', 'delil' ve 'mucize' anlamlarında kullanılır. Özellikle peygamberlerin getirdiği mesajın doğruluğunu ispatlayan, zihinsel ve duyusal olarak algılanabilir işaretlerdir. Câsiye 17'deki kullanımı, İsrailoğullarına verilen ilahi vahyin ve şeriatın açık ve anlaşılır niteliğini vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İhtilaf, bir şeyin zıddına gitmek, bir konuda farklı görüşlere sahip olmak demektir. Ayetteki 'ihtelefu' fiili, İsrailoğullarının kendilerine açık deliller geldikten sonra, bu deliller üzerinde anlaşmazlığa düşmelerini, farklı fırkalara ayrılmalarını ve birbirlerine muhalefet etmelerini ifade eder.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): İhtilaf, bir konuda farklı yollara sapmak, ayrılığa düşmek ve uzlaşamamaktır. Bu ayette, İsrailoğullarının kendilerine ilim ve beyyinât geldikten sonra, bu ilmin gerektirdiği birliği terk edip, aralarındaki çekememezlik ve haset nedeniyle farklı görüşlere sapmalarını ve bölünmelerini anlatır.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): İhtilaf, genellikle bir konuda fikir ayrılığına düşmek, zıtlaşmak ve bölünmek anlamında kullanılır. Kur'an'da bu kelime, hakikat kendilerine ulaştığı halde insanların çeşitli nedenlerle (çoğunlukla haset ve bağy) doğru yoldan saparak farklı fırkalara ayrılmalarını ifade eder. Câsiye 17'de bu, ilahi vahyin açık olmasına rağmen İsrailoğullarının düştüğü iç çekişmeleri vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İlim, bir şeyin hakikatini idrak etmek, onu olduğu gibi bilmektir. Ayetteki 'el-ilm' kelimesi, İsrailoğullarına peygamberleri aracılığıyla gelen, hakikati açıklayan ve doğru yolu gösteren ilahi bilgiyi, şeriatı ve vahyedilmiş hükümleri ifade eder. Bu ilim, onların ihtilaf etmeleri için bir mazeret bırakmamıştır.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): İlim, bir şeyin mahiyetini kavramak ve onu kesin olarak bilmektir. Kur'an bağlamında 'el-ilm', genellikle Allah'tan gelen vahiy ve peygamberlerin tebliğ ettiği hakikatler bütünüdür. Câsiye 17'de, İsrailoğullarına gönderilen açık delillerle birlikte gelen, onları doğruya yönlendirmesi gereken ilahi bilgiyi ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İlim, Kur'an'da sadece bilgi edinme değil, aynı zamanda 'hakikati bilme' ve 'doğruyu anlama' anlamında kullanılır. Özellikle ilahi vahiy yoluyla elde edilen bilgi, insanı doğru yola ileten ve onu cehaletten kurtaran bir nurdur. Ayetteki 'el-ilm', İsrailoğullarına ulaşan ilahi öğretinin ve hakikatin kendisidir; bu ilme rağmen ihtilafa düşmeleri kınanır.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Bağy, haddi aşmak, zulmetmek ve haksızlık yapmak demektir. Ayetteki 'bağyen beynehum' ifadesi, İsrailoğullarının kendilerine ilim geldikten sonra, bu ilmin gerektirdiği birliği ve adaleti terk ederek, birbirlerine karşı haksızlık, haset ve çekememezlik gibi kötü niyetlerle ihtilafa düşmelerini açıklar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Bağy, bir şeyi haddinden fazla istemek, zulmetmek ve haksız yere saldırmak anlamına gelir. Burada, İsrailoğullarının ihtilaf etmelerinin temel sebebinin, aralarındaki haset, kıskançlık ve birbirlerine karşı duydukları düşmanlık olduğunu belirtir. Bu, ilahi ilme rağmen nefsi arzuların ve kötü ahlakın bir sonucudur.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Bağy, zulüm, haddi aşma ve haksız yere bir şeye yönelme demektir. Ayetteki 'bağyen' kelimesi, İsrailoğullarının ihtilafının, hakikati bilmedikleri için değil, aksine ilim kendilerine ulaştıktan sonra, aralarındaki kıskançlık, çekememezlik ve üstünlük taslama gibi kötü niyetlerden kaynaklandığını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kadâ fiili, bir işi tamamlamak, bir hüküm vermek ve bir meseleyi karara bağlamak anlamlarına gelir. Ayetteki 'yakdî' fiili, Allah'ın kıyamet gününde, İsrailoğullarının ihtilaf ettikleri konularda nihai ve adil bir hüküm vereceğini, aralarındaki anlaşmazlıkları çözeceğini ifade eder.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Kadâ, bir şeyi bitirmek, hükmetmek ve karar vermek demektir. Burada, Allah'ın kıyamet gününde, İsrailoğullarının dünya hayatında üzerinde ihtilaf ettikleri dinî meselelerde, kimin haklı kimin haksız olduğunu kesin olarak belirleyeceğini ve adaletle hükmedeceğini belirtir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kadâ, bir şeyi kesinleştirmek, bir hüküm vermek ve bir meseleyi nihayete erdirmektir. Ayetteki 'yakdî', Allah'ın mutlak adaletinin tecellisi olarak, kıyamet gününde tüm ihtilafların son bulacağı ve her bir tarafın hak ettiği karşılığı bulacağı ilahi yargıyı ifade eder.
Câsiye Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
149) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (17)