Fetih Sûresi 6. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Azap (عذاب), bir şeyi engellemek veya alıkoymak anlamına gelen 'azb' kökünden türemiştir. Kur'an'da genellikle ruhsal veya bedensel acı veren cezayı ifade eder. Bu ayette, Allah'ın münafık ve müşriklere, kötü zanları sebebiyle vereceği dünyevi ve uhrevi cezayı belirtir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Azap, nefse acı veren her şeydir. Allah'ın azabı, O'nun adaletinin bir tecellisi olup, kulların işledikleri günahlar ve isyanlar karşılığında hak ettikleri cezadır. Ayetteki 'yu'azzibe' fiili, bu cezanın kesinliğini ve Allah tarafından verileceğini vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Münafık (منافق), 'nifak' kökünden gelir. Nifak, bir kapıdan girip diğerinden çıkmak gibi, iki yüzlü davranmaktır. Bu ayette, kalben inanmadıkları halde mümin gibi görünen, Allah hakkında kötü zan besleyen erkekleri ifade eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Nifak, yeraltındaki tünellerden (نفق) geçmek gibi, bir taraftan girip diğer taraftan çıkmak anlamındadır. Münafıklar, İslam'a girmiş gibi görünseler de kalpleriyle ondan çıkmışlardır. Ayetteki 'el-münâfikîn', bu ikiyüzlü erkeklerin kötü zanları nedeniyle azaba uğrayacaklarını belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Nifak, Kur'an'da 'iman'ın zıddı olarak ele alınan önemli bir kavramdır. Münafık, dış görünüşüyle mümin, iç dünyasıyla kâfir olan kişidir. Bu ayette, Allah'a karşı besledikleri kötü zanları, onların nifaklarının bir göstergesi olarak sunulur ve bu durum azapla ilişkilendirilir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Şirk (شرك), bir şeyi başkasıyla ortak kılmak veya bir şeye ortak olmak demektir. Kur'an'da ise Allah'a ortak koşmak, O'nun birliğini reddetmek anlamında kullanılır. Bu ayette, Allah'a kötü zan besleyen ve O'na ortak koşan erkekler kastedilmektedir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Müşrik, Allah'ın rububiyetinde veya uluhiyetinde başkalarını O'na ortak koşan kimsedir. Ayetteki 'el-müşrikîn', Allah'ın kudretine ve yardımına dair kötü zanları nedeniyle azaba uğrayacak olan, O'na ortak koşan erkekleri ifade eder.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Zan (ظن), şüphe ve tahmin anlamına gelir. Bu ayetteki 'ez-zânnîn', Allah'ın müminlere yardım etmeyeceği, zafer vermeyeceği gibi kötü düşünceler besleyenleri ifade eder. Bu zan, kesin bilgiye dayanmayan, olumsuz bir varsayımdır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Zan, bir şeyin vuku bulacağına dair güçlü bir ihtimaldir, ancak kesin bilgi değildir. 'Zannü's-sev' (ظَنَّ السَّوْءِ) ise, Allah hakkında olumsuz, O'nun kudretine, adaletine veya vaadine aykırı düşünen kötü zandır. Ayette bu zan, münafık ve müşriklerin temel vasfı olarak sunulur ve azabın sebebi olarak gösterilir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Zan kelimesi Kur'an'da hem olumlu hem de olumsuz anlamlarda kullanılabilmekle birlikte, bu ayetteki 'zannü's-sev'' terkibiyle açıkça olumsuz bir anlam taşır. Allah'ın vaatlerine ve kudretine karşı beslenen bu kötü zan, inançsızlığın bir göstergesi olup, ilahi gazabı celbeden bir davranıştır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Gazap (غضب), kalpteki kanın intikam alma isteğiyle kaynamasıdır. Allah'a nispet edildiğinde ise, O'nun kullarına karşı duyduğu hoşnutsuzluğu ve cezalandırma iradesini ifade eder. Bu ayette, münafık ve müşriklerin kötü zanları sebebiyle Allah'ın onlara gazap ettiğini belirtir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Allah'ın gazabı, O'nun iradesinin bir tecellisi olup, isyan edenlere karşı uyguladığı cezadır. İnsanlardaki gazap gibi bir duygu hali değil, ilahi bir fiildir. Ayetteki 'ğaḍibe' fiili, Allah'ın bu kişilere karşı olan kesin hoşnutsuzluğunu ve bunun sonucunda gelecek cezayı vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Cehennem (جهنم), Kur'an'da kâfirlerin ve günahkarların cezalandırılacağı yerin adıdır. Kelimenin kökeni hakkında farklı görüşler olmakla birlikte, derinlik ve karanlık anlamları taşıdığı belirtilir. Bu ayette, Allah'ın münafık ve müşriklere hazırladığı nihai kötü dönüş yeridir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Cehennem, ahiretteki azap yurdunun özel ismidir. Genellikle derin çukur veya karanlık yer anlamlarına gelen köklerden türediği düşünülür. Ayette, Allah'ın gazap ettiği ve lanetlediği münafık ve müşrikler için hazırladığı ebedi azap mekânı olarak zikredilir.