Mâide Sûresi 104. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Mâide 104Cüz 7 · Sayfa 125

Mâide Sûresi 104. Âyet

المائدة

Ve-iżâ kîle lehum te'âlev ilâ mâ enzela(A)llâhu ve-ilâ-rrasûli kâlû hasbunâ mâ vecednâ ‘aleyhi âbâenâ(c) eve lev kâne âbâuhum lâ ya'lemûne şey-en velâ yehtedûn(e)

Onlara, "Allah'ın indirdiğine (Kur'an'a) ve Peygamber'e gelin" denildiğinde onlar, "Babalarımızı üzerinde bulduğumuz din bize yeter" derler. Peki ya babaları bir şey bilmiyor ve doğru yolu bulamamış olsalar da mı?

Bu ayet, cahiliye döneminin taklitçi zihniyetini eleştirmekte ve ataların körü körüne taklit edilmesinin yanlışlığını vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, ilahi vahye davet, ataların geleneğine bağlılık ve bilgi ile hidayetin önemini içermektedir.

1تَعَالَوْا۟a-l-v

Kök:ع ل و—Bir yere veya bir şeye doğru gelme, yaklaşma emri.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'aleve fiilinin 'yükselmek' ve 'yüce olmak' anlamlarına geldiğini belirtir. 'Teâlâ' ise, birini bir şeye davet etmek için kullanılan bir emir kipidir ve 'gelin, yükselin' anlamındadır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın indirdiğine ve Resul'e yönelme, yani manevi bir yükseliş ve davete icabet etme anlamını taşır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'teâlâ' kelimesinin 'gelin' anlamında kullanıldığını ve bu kullanımın Arap dilinde yaygın olduğunu ifade eder. Ayetteki 'teâlâv' ifadesi, muhatapları Allah'ın hükümlerine ve Resul'ün sünnetine davet eden bir çağrı olarak mecazi bir anlam taşır.

2أَنزَلَn-z-l

Kök:ن ز ل—Allah tarafından vahyedilmiş, gökten indirilmiş olan şey, yani Kitap.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'enzelle' fiilinin 'indirmek' anlamına geldiğini ve Kur'an bağlamında Allah'ın vahyi göndermesini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'mâ enzelellâh' ifadesi, Allah'ın peygamberlerine vahyettiği şeriatı ve hükümleri kapsar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nüzûl' kelimesinin 'yukarıdan aşağıya inmek' anlamına geldiğini ve Kur'an'ın Allah katından indirilmesini ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'mâ enzelellâh', Allah'ın insanlara hidayet rehberi olarak gönderdiği Kitap'ı ve hükümleri ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'inzâl' kavramının Kur'an'da Allah'ın vahyi gönderme eylemini ifade ettiğini ve bu vahyin insanlık için bir rehber ve kurtuluş yolu olduğunu belirtir. Ayetteki 'mâ enzelellâh', Allah'ın mutlak otoritesinden kaynaklanan ve insanlara doğru yolu gösteren ilahi mesajı temsil eder.

3حَسْبُنَاh-s-b

Kök:ح س ب—Bize yeterli olan, kâfi gelen şey.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hasb' kelimesinin 'yeterli olmak' anlamına geldiğini ve bir şeyin ihtiyacı karşılaması durumunda kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'hasbunâ', atalarının yolunu yeterli görenlerin, ilahi vahye ve peygambere uymayı reddederek kendi geleneklerine bağlı kalma gerekçelerini ifade eder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'hasb' kelimesinin 'kifayet' (yeterlilik) anlamında kullanıldığını ve bir şeyin başka bir şeye ihtiyaç bırakmayacak kadar yeterli olduğunu ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'hasbunâ', atalarının yolunu kendileri için yeterli ve tatmin edici bulanların, yeni bir rehberliğe ihtiyaç duymadıklarını iddia etmelerini yansıtır.

4ءَابَآءَنَآe-b-v

Kök:أ ب و—Atalarımız, babalarımız; geçmiş nesillerin gelenekleri ve inançları.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'eb' kelimesinin 'baba' anlamına geldiğini ve çoğulunun 'âbâ' olduğunu belirtir. Kur'an'da 'âbâ' kelimesi genellikle geçmiş nesilleri, ataları ve onların geleneklerini ifade etmek için kullanılır. Ayetteki 'âbâenâ', cahiliye Araplarının körü körüne bağlı kaldıkları atalarının inanç ve uygulamalarını temsil eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'âbâ' kavramının Kur'an'da genellikle 'ataların yolu' veya 'ataların dini' anlamında kullanıldığını ve bu yolun, ilahi vahye karşı bir direniş unsuru olarak sunulduğunu belirtir. Ayetteki 'âbâenâ', ilahi vahyin karşısına konulan, sorgulanmayan ve taklit edilen geleneksel inanç ve yaşam biçimini ifade eder.

5يَعْلَمُونَa-l-m

Kök:ع ل م—Bilmek, bilgi sahibi olmak, idrak etmek.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ilm' kelimesinin 'bir şeyin hakikatini idrak etmek' anlamına geldiğini ve cehaletin zıddı olduğunu belirtir. Ayetteki 'lâ ya'lemûne', ataların hakikati bilmediklerini, yani ilahi vahiyden ve doğru bilgiden yoksun olduklarını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ilm' kavramının Kur'an'da hem duyusal hem de akli idraki kapsayan geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ifade eder. Ayetteki 'lâ ya'lemûne', ataların sadece dünyevi bilgiden değil, aynı zamanda ahiret ve ilahi hakikatler hakkındaki bilgiden de mahrum olduklarını gösterir.

6يَهْتَدُونَh-d-y

Kök:ه د ي—Doğru yolu bulmak, hidayete ermek, rehberlik edilmek.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hidâyet' kelimesinin 'lütuf ve incelikle doğru yola iletmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ yehtedûne', ataların doğru yolu bulamadıklarını, yani ilahi rehberlikten mahrum olduklarını ve sapkınlık içinde bulunduklarını ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hidâyet' kavramının Kur'an'da Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi ve onları kurtuluşa ulaştırması anlamında merkezi bir rol oynadığını vurgular. Ayetteki 'lâ yehtedûne', ataların sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda ilahi rehberlikten yoksunluk nedeniyle doğru yoldan saptıklarını ve bu durumun taklit edilmemesi gerektiğini belirtir.

Mâide Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(104) Ve izâ kıle lehüm tealev ilâ ma enzelAllahu ve iler Resuli kâlû hasbünâ ma vecednâ aleyhi abaena* evelev kâne abaühüm lâ ya'lemune şey'en ve lâ yehtedun;)

Onlara: " Allah'ın indirdiği (kitâbı) ne ve peygamber'e gelin" dendiği zaman:" Atalarımızı üzerinde bulduğumuz şey bize yeter" derler. Ataları bir şey bilmeyen ve doğru yolu da bulamayan kimseler olsa da mı?

Beşeriyet nefsleriyle yaşayanlara Allah’ın zâtına gelin denildiği zaman, onlar biz babalarımızı bu şekilde kendi nefsleri üzere bulduk onun için onlara uyacağız ve bu bize yeter dediler.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Câsiye Sûresi