Le-in besatte ileyye yedeke litaktulenî mâ enâ bibâsitin yediye ileyk(e)(s) li-aktuleke innî eḣâfu(A)llâhe rabbe-l'âlemîn(e)
"Andolsun! Sen beni öldürmek için elini bana uzatsan da ben seni öldürmek için sana elimi uzatacak değilim. Çünkü ben alemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım."
"Allah'a yemin ederim ki, sen beni öldürmek için bana el uzatsan da, ben seni öldürmek için sana el uzatacak değilim, ben âlemlerin Rabb'i olan Allah'tan korkarım.
Bu ayet, Habil'in Kabil'e verdiği cevabı aktararak, saldırganlığa karşılık vermeme ve Allah korkusunun bir sonucu olarak cana kıymaktan sakınma prensibini vurgular. Anahtar kavramlar, eylemlerin niyetini ve Allah'a karşı sorumluluğu öne çıkarır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'bast' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi yaymak ve genişletmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'elini uzatmak' ifadesi, bir eyleme girişme, özellikle de öldürme kastıyla elini kaldırma anlamında mecazi bir kullanımdır. (s. 119)
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'bast' kelimesinin burada 'uzatmak' fiiliyle, yani bir şeyi bir yöne doğru yönlendirmekle eş anlamlı olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, Kabil'in Habil'e karşı düşmanca bir eylemde bulunmak üzere elini kaldırması kastedilir. (c. 1, s. 161)
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'bast' gibi fiillerin Kur'an'da sadece fiziksel bir eylemi değil, aynı zamanda o eylemin ardındaki niyeti de yansıttığını belirtir. Burada el uzatma, düşmanca bir niyetle yapılan bir saldırı girişimini ifade eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'katl' kelimesinin canlı bir varlığın hayatına son vermek olduğunu açıklar. Ayetteki 'beni öldürmek için' ifadesi, Kabil'in eyleminin nihai amacını net bir şekilde ortaya koyar. (s. 145)
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'katl'in ruhu bedenden ayırmak olduğunu ve bu fiilin kasıtlı bir eylemi ifade ettiğini vurgular. Habil'in sözlerinde, Kabil'in niyetinin kendisini öldürmek olduğu açıkça belirtilir. (c. 4, s. 331)
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'katl' kelimesinin Kur'an'da genellikle kasıtlı ve haksız yere cana kıymayı ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de Habil'in masumiyetine karşılık Kabil'in haksız yere öldürme niyetini gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'bâsit' kelimesinin 'bast' kökünden türemiş bir ism-i fail olduğunu ve bir eylemi gerçekleştiren kişiyi tanımladığını belirtir. Ayette Habil'in, Kabil'in aksine, elini öldürmek için uzatmayacağını ifade etmesi, onun pasif direnişini ve barışçıl tutumunu gösterir. (s. 119)
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'bâsit'in bir şeyi genişleten, yayan veya uzatan kişi olduğunu belirtir. Ayetteki 'mâ ene bi-bâsitin yedî' ifadesi, Habil'in aktif bir saldırı eyleminde bulunmaktan kaçınacağını, yani elini Kabil'e karşı kaldırmayacağını vurgular. (s. 219)
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'havf' kelimesinin bir şeyden duyulan endişe ve çekinme olduğunu belirtir. Ayette Habil'in 'Allah'tan korkarım' demesi, onun Allah'ın emirlerine riayet etme ve yasaklarından kaçınma konusundaki derin inancını ve takvasını gösterir. (s. 297)
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'havf'ın kalpte oluşan bir ürperti ve endişe hali olduğunu açıklar. Habil'in bu ifadesi, Allah'ın azabından ve gazabından korktuğu için cinayet işlemeyeceğini, dolayısıyla Allah'ın hükümlerine bağlılığını ortaya koyar. (c. 1, s. 460)
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'havf' kavramının Kur'an'da sadece bir korku değil, aynı zamanda Allah'a karşı duyulan derin bir saygı ve sorumluluk bilinci olduğunu vurgular. Habil'in bu korkusu, onun ahlaki ve dini duruşunun temelini oluşturur.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'Allah' isminin, tüm kemal sıfatları kendinde toplayan, ibadete layık tek varlık olduğunu ve bu ismin özel olarak Yüce Yaratıcı'ya ait olduğunu belirtir. Ayette Habil'in Allah'tan korkması, O'nun mutlak otoritesini ve hükümranlığını kabul ettiğini gösterir. (s. 83)
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'Allah' isminin, kulların kendisine yöneldiği, sığındığı ve ibadet ettiği tek ilah olduğunu ifade eder. Habil'in bu ismi zikretmesi, onun inancının merkezinde Allah'ın bulunduğunu ve O'nun emirlerine bağlılığını vurgular. (s. 45)
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'âlem' kelimesinin, kendisiyle bir şeyin bilindiği her şey anlamına geldiğini ve genellikle akıl sahibi varlıklar için kullanıldığını belirtir. 'Âlemîn' ise tüm yaratılmışları kapsayan geniş bir ifadedir. Ayette 'Rabbu'l-Âlemîn' ifadesi, Allah'ın tüm evrenin ve içindeki her şeyin Rabbi, yaratıcısı ve yöneticisi olduğunu vurgular. (s. 581)
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'âlem'in, Allah'tan başka her şey olduğunu ve 'âlemîn'in ise bu varlıkların tümünü kapsadığını açıklar. Habil'in Allah'ı 'Âlemlerin Rabbi' olarak nitelendirmesi, O'nun evrensel egemenliğini ve her şey üzerindeki mutlak kudretini kabul ettiğini gösterir. (s. 627)
Mâide Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(28) (Lein besatte ileyye yedeke li taktülenî mâ ene Bi basitın yediye ileyke li aktülek* innî ehafullahe Rabbel âlemîn;)
"Allah'a yemin ederim ki, sen beni öldürmek için bana el uzâtsan da, ben seni öldürmek için sana el uzâtacak değilim, ben âlemlerin Rabb'i olan Allah'tan korkarım.”