Mâide Sûresi 45. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Mâide 45Cüz 6 · Sayfa 115

Mâide Sûresi 45. Âyet

المائدة

Veketebnâ ‘aleyhim fîhâ enne-nnefse bi-nnefsi vel'ayne bil'ayni vel-enfe bil-enfi velużune bilużuni ve-ssinne bi-ssinni velcurûha kisâs(un)(c) femen tesaddeka bihi fehuve keffâratun leh(u)(c) vemen lem yahkum bimâ enzela(A)llâhu feulâ-ike humu-zzâlimûn(e)

Onda (Tevrat'ta) üzerlerine şunu da yazdık: Cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş kısas edilir. Yaralar da kısasa tabidir. Kim de bu hakkını bağışlar, sadakasına sayarsa o, kendisi için keffaret olur. Allah'ın indirdiği ile hükmetmeyenler, zalimlerin ta kendileridir.

Bu ayet, Tevrat'taki kısas hükmünü ve bu hükmün uygulanışını ele almaktadır. Ayet, cana can, göze göz gibi kısas prensiplerini sıralarken, affın keffaret olacağını ve Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenlerin zalimler olduğunu vurgular. Anahtar kavramlar, kısasın mahiyetini, affın dini değerini ve ilahi hükme uymamanın sonucunu dilbilimsel olarak derinleştirmektedir.

1كَتَبْنَاk-t-b

Kök:ك ت ب—Burada 'yazmak' fiili, ilahi bir hükmü, farz kılmayı ve emretmeyi ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kitâbet' kelimesinin aslen harfleri bir araya getirmek anlamına geldiğini, ancak Kur'an'da genellikle 'farz kılmak, hükmetmek ve takdir etmek' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette de Allah'ın İsrailoğulları üzerine kısas hükmünü farz kıldığını ifade eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'ketebnâ aleyhim' ifadesinin 'faradnâ aleyhim' (onlara farz kıldık) anlamına geldiğini açıklar. Yani burada yazmak, bir hükmün kesinleşmesi ve bağlayıcı olması demektir.

2ٱلنَّفْسَn-f-s

Kök:ن ف س—Bu ayette 'nefs', insan canını, hayatını ve bireyin kendisini ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'nefs' kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, ancak bu bağlamda 'can, hayat, birey' anlamında kullanıldığını belirtir. Kısas hükmünde 'nefse karşı nefs' ifadesi, bir cana karşılık diğer bir canın alınmasını ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nefs' kelimesinin 'ruh, can, beden, zat' gibi çeşitli anlamlara geldiğini ifade eder. Bu ayette ise 'can' anlamında kullanılarak, öldürme suçuna karşılık kısasın uygulanacağını belirtir.

3قِصَاصٌk-s-s

Kök:ق ص ص—Kısas, işlenen suça denk bir ceza verilmesi, misilleme ve karşılıklı ödeşme prensibidir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'kısas' kelimesinin 'izini takip etmek, bir şeyi diğerine benzetmek' anlamından geldiğini ve şeriatta suçluya, işlediği suçun aynısıyla karşılık verilmesi anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette de cana can, göze göz gibi hükümlerle bu prensip açıklanır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'kısas'ın 'bir şeyin izini takip etmek ve ona benzemek' anlamına geldiğini, dolayısıyla kısasın, suçlunun fiiline denk bir ceza ile karşılık verilmesi olduğunu ifade eder. Ayetteki 'yaralara kısas' ifadesi, yaralamanın derecesine göre ceza verilmesini vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'kısas'ın Kur'an'da 'misilleme, denklik ve adaletli karşılık' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, işlenen suçun türüne ve büyüklüğüne göre belirlenen adil bir cezalandırma sistemini ifade eder.

4تَصَدَّقَs-d-k

Kök:ص د ق—Burada 'tasaddak' fiili, kısas hakkından vazgeçmek, affetmek ve bağışlamak anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'sadaka' kelimesinin kökeninin 'doğruluk' olduğunu ve 'tasaddak' fiilinin de kişinin malından veya hakkından Allah rızası için vazgeçmesi anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, kısas hakkından vazgeçmenin bir sadaka ve bağışlama eylemi olarak görüldüğünü açıklar.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'tasaddak'ın 'sadaka vermek' ve 'affetmek' anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, kısas hakkı olan kişinin bu hakkından feragat etmesi, yani affetmesi anlamında kullanılmıştır.

5كَفَّارَةٌk-f-r

Kök:ك ف ر—Keffaret, günahları örtme, silme ve telafi etme anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'keffaret' kelimesinin 'örtmek' kökünden geldiğini ve günahları örten, silen şey anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, kısas hakkından vazgeçmenin, vazgeçen kişinin günahlarına bir keffaret olacağını ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'keffaret'in 'günahları silen, örten' anlamına geldiğini açıklar. Kısas hakkından vazgeçen kişinin bu fiilinin, Allah katında günahlarının affedilmesine vesile olacağını belirtir.

6ٱلظَّـٰلِمُونَz-l-m

Kök:ظ ل م—Zalimler, Allah'ın hükümlerine uymayan, haddi aşan ve haksızlık eden kimselerdir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zulm' kavramının Kur'an'da 'bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak, haddi aşmak, haksızlık etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayette, Allah'ın indirdiği hükümlerle hükmetmeyenlerin, ilahi adaleti çiğnedikleri için zalim olarak nitelendirildiğini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'zulm'ün 'bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak' anlamına geldiğini ve şeriatta Allah'ın sınırlarını aşmak, O'nun hükümlerine aykırı davranmak olduğunu belirtir. Ayetteki 'Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenler zalimlerdir' ifadesi, ilahi emirlere uymamanın büyük bir haksızlık olduğunu vurgular.

Mâide Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(45) (Ve ketebnâ aleyhim fîha ennen nefse Bin nefsi vel ayne bil ayni vel 'enfe bil' enfi vel'üzüne bil'üzüni vessinne Bissinni velcüruha kısas* femen tesaddeka Bihi fe huve keffaretün leh* ve men lem yahküm Bima enzelAllahu feülâike hümüz zalimun;)

“Biz Tevrat'ta onlara, cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş ve yaralara karşılıklı kısas (ödeşme) yazdık. Bununla beraber kim kısas hakkını bağışlarsa, bu kendi günahlarına keffaret olur. Ve kim Allah'ın indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar zalimlerin ta kendileridir.”

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Zekât ve İnfâk