Kul yâ ehle-lkitâbi hel tenkimûne minnâ illâ en âmennâ bi(A)llâhi vemâ unzile ileynâ vemâ unzile min kablu veenne ekśerakum fâsikûn(e)
De ki: "Ey kitap ehli! Sadece Allah'a, bize indirilene ve daha önce indirilmiş olan (ilahi kitap)lara inandığımızdan ve çoğunuzun da fasıklar olmasından ötürü bizden hoşlanmıyorsunuz."
De ki: "Ey kitap ehli! Sadece Allah'a, bize indirilene ve bizden önce indirilene inandığımız için mi bizden hoşlanmıyorsunuz? Oysa çoğunuz yoldan çıkmışlarsınız".
Mâide Suresi 59. ayet, Ehl-i Kitab'ın müslümanlara yönelik olumsuz tutumunun temelinde yatan sebepleri sorgulamaktadır. Ayet, iman ve fısk kavramları üzerinden bir karşılaştırma yaparak, Ehl-i Kitab'ın itirazlarının aslında kendi inançsızlıklarından kaynaklandığını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): N-q-m kökünden türeyen 'nakm' kelimesi, birine karşı duyulan şiddetli hoşnutsuzluk, öfke ve intikam alma isteğini ifade eder. Ayetteki 'tenkımûne' fiili, Ehl-i Kitab'ın müslümanlara karşı beslediği bu olumsuz duyguyu, onların iman etmelerinden dolayı duydukları kınama ve hoşnutsuzluğu dile getirir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'tenkımûne' fiilini 'inkâr ediyorsunuz, ayıplıyorsunuz' şeklinde açıklar. Ayette, Ehl-i Kitab'ın müslümanların Allah'a ve indirilene iman etmelerini bir kusur olarak görmeleri ve bu yüzden onları kınamaları anlamında kullanılmıştır.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'nakm' kelimesinin bir fiil veya sözden dolayı duyulan hoşnutsuzluk ve bu hoşnutsuzluğun bir cezaya dönüşmesi anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki kullanım, Ehl-i Kitab'ın müslümanların imanını bir 'suç' gibi görüp onlara karşı düşmanca bir tavır sergilemelerini ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): E-m-n kökünden türeyen 'îmân', kalbin tasdikiyle birlikte dilin ikrarını ve organların amelini içeren bir güven ve teslimiyet halidir. Ayetteki 'âmennâ' fiili, müslümanların Allah'a, Kur'an'a ve önceki vahiylere olan tam ve kesin inancını vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'îmân' kavramının Kur'an'da sadece bir inanç beyanı olmadığını, aynı zamanda Allah'a karşı tam bir güven ve teslimiyet anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'âmennâ', müslümanların bu güven ve teslimiyetlerinin Ehl-i Kitab tarafından bir kusur olarak görülmesini eleştirmektedir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'îmân'ı 'tasdik-i kalbî' (kalple tasdik) olarak tanımlar ve bunun 'emân' (güven) kökünden geldiğini, zira müminin Allah'a güven duyduğunu ifade eder. Ayetteki 'âmennâ', müslümanların bu temel inanç ve güvenlerinin Ehl-i Kitab'ın hoşnutsuzluğunun sebebi olarak gösterilmesini sorgular.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): N-z-l kökünden türeyen 'inzâl', Allah'ın kelamını veya hükmünü gökten yere indirmesi, yani vahyetmesidir. Ayetteki 'ünzile', hem Kur'an'ın hem de ondan önceki Tevrat ve İncil gibi ilahi kitapların Allah katından indirilmiş olmasını ifade eder.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'inzâl' kelimesinin 'yüksekten aşağıya indirmek' anlamını taşıdığını ve Kur'an bağlamında Allah'ın vahyi peygamberine ulaştırması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'mâ ünzile ileynâ' (bize indirilen) Kur'an'ı, 'mâ ünzile min kablü' (daha önce indirilen) ise önceki ilahi kitapları kasteder.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'inzâl' kavramının Kur'an'da ilahi bir kaynağa işaret ettiğini ve vahyin kesintisiz bir süreç olduğunu gösterdiğini vurgular. Ayetteki 'ünzile', müslümanların hem son vahye hem de önceki vahiylere iman etmelerinin, Ehl-i Kitab'ın itirazlarına rağmen tutarlı bir inanç olduğunu ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): F-s-q kökünden türeyen 'fısk', bir şeyin kabuğundan çıkması gibi, Allah'ın emrinden ve doğru yoldan çıkmak anlamına gelir. Ayetteki 'fâsikûn', Ehl-i Kitab'ın çoğunluğunun Allah'ın hükümlerine uymayan, doğru yoldan sapmış kişiler olduğunu belirtir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'fısk'ı 'itaatten çıkmak' ve 'günah işlemek' olarak tanımlar. Ayetteki 'fâsikûn' kelimesi, Ehl-i Kitab'ın müslümanlara karşı olan hoşnutsuzluklarının temelinde, kendilerinin Allah'ın emirlerine uymamaları ve doğru yoldan sapmaları gerçeğinin yattığını ima eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'fısk'ın Kur'an'da genellikle 'Allah'ın emirlerine karşı gelmek, itaatsizlik etmek' anlamında kullanıldığını ve bu durumun kişinin kendi iradesiyle doğru yoldan sapmasını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'fâsikûn', Ehl-i Kitab'ın çoğunluğunun bu ahlaki ve dini sapma içinde olduğunu vurgular.
Mâide Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(59) (Kul ya ehlel Kitâbi hel tenkımune minnâ illâ en amennâ billâhi ve mâ ünzile ileynâ ve mâ ünzile min kablü, ve enne eksereküm fasikun;) De ki: "Ey kitâp ehli! Sadece Allah'a, bize indirilene ve bizden önce indirilene inandığımız için mi bizden hoşlanmıyorsunuz? Oysa çoğunuz yoldan çıkmışlarsınız".