Mâide Sûresi 8. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kavm (قوم) kelimesi, ayakta durmak, bir işi üstlenmek ve sürdürmek anlamlarına gelir. 'Kavvâm' (قوّام) ise mübalağa sigası olup, bir şeyi hakkıyla ve sürekli olarak yerine getiren demektir. Ayetteki 'kavvâmîne lillâhi' ifadesi, adaleti sadece Allah rızası için, tam bir kararlılıkla ve sürekli olarak ayakta tutan kişiler olmayı emreder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kıyâm (قيام), bir şeyin üzerinde durmak, onu korumak ve idare etmek manasına gelir. 'Kavvâm' ise, bir şeyi en güzel şekilde ve tam olarak yerine getiren, onunla ilgilenen kişidir. Bu ayetteki kullanımı, müminlerin adaleti sadece kendi çıkarları için değil, Allah'ın emri olarak, tam bir titizlikle ve süreklilikle uygulamaları gerektiğini ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Şehâdet (شهادة), bir şeyi bilmek, görmek ve onu haber vermek demektir. 'Şühedâ' (شهداء) ise şahitler anlamına gelir. Ayetteki 'şühedâe bi'l-kıst' ifadesi, adaleti ayakta tutma görevinde, doğruyu söylemekten çekinmeyen, adaletin gerçekleşmesi için tanıklık eden kişiler olmayı vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Şehâdet, hem gözle görme hem de kalben bilme ve bunu açıklama anlamlarını içerir. 'Şühedâ' kelimesi, adaletin şahitleri olmakla, sadece mahkemede tanıklık etmek değil, aynı zamanda toplumda adaletin temsilcileri ve koruyucuları olmak sorumluluğunu da ifade eder. Bu, adaletin sadece sözde kalmayıp fiilen de yaşanması gerektiğini gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): C-r-m (جرم) kökü, kesmek, ayırmak ve suç işlemek anlamlarına gelir. 'Yecrimennekum' (يجرمَنَّكم) ifadesi, 'sizi günaha sokmasın, sizi adaletten ayırmasın' demektir. Ayetteki bağlamda, bir kavme karşı duyulan öfkenin, müminleri adil davranmaktan alıkoymaması, onları haksızlığa sürüklememesi gerektiği vurgulanır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): C-r-m kökü, bir şeyi elde etmek, kazanmak ve aynı zamanda suç işlemek manalarına gelir. 'Lâ yecrimennekum' ifadesi, 'sizi günaha sevk etmesin, sizi adaletsizliğe sürüklemesin' anlamındadır. Bu, düşmanlığın, müminlerin adalet prensibinden sapmalarına neden olmaması gerektiğini, aksi takdirde bunun bir günah olacağını belirtir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Şen'ân (شنآن), şiddetli buğz ve düşmanlık demektir. Ayetteki 'şen'ânu kavmin' ifadesi, bir topluluğa karşı beslenen derin kin ve nefretin, müminlerin adaletli davranma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaması gerektiğini vurgular. Düşmanlık bile olsa, adalet ilkesinden taviz verilmemelidir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'şen'ân' kelimesini Kur'an'da 'şiddetli nefret, düşmanlık' olarak ele alır. Bu kavramın, müminlerin ahlaki duruşunu test eden bir durum olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, düşmanlık duygusunun, adaleti uygulama konusunda bir engel teşkil etmemesi gerektiğini, aksine müminlerin bu tür durumlarda bile adil olma erdemini göstermeleri gerektiğini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Adl (عدل), eşitlik ve denge anlamına gelir. 'Ta'dilu' (تعدلوا) fiili, adaletli davranmak, hakkaniyetle hükmetmek demektir. Ayetteki 'alâ ellâ ta'dilû' ifadesi, düşmanlığın sizi adaletsizliğe sevk etmemesi, yani adaletten sapmamanız gerektiğini emreder. 'İ'dilû' (اعدلوا) ise doğrudan bir emir olup, her durumda adil olmayı zorunlu kılar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'adl' kavramının Kur'an'da hem bireysel hem de toplumsal düzeyde hakkaniyet, denge ve doğru hüküm verme anlamlarını taşıdığını belirtir. Bu ayetteki 'ta'dilu' ve 'i'dilu' kullanımları, müminlerin düşmanlarına karşı bile adil olma yükümlülüğünü vurgular. Bu, İslam'ın evrensel adalet ilkesinin temel bir göstergesidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Vikaye (وقاية), bir şeyi korumak, muhafaza etmek demektir. Takva (تقوى) ise, nefsi korkulan şeylerden korumak, özellikle Allah'ın azabından sakınmak anlamına gelir. Ayetteki 'hüve akrabu li't-takvâ' ifadesi, adil olmanın, Allah'ın emirlerine riayet etmeye ve O'ndan sakınmaya daha yakın bir yol olduğunu, dolayısıyla takvanın bir gereği olduğunu belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, takvayı Kur'an'ın merkezi kavramlarından biri olarak ele alır ve onu 'Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etme, O'nun gazabından sakınma' olarak tanımlar. Bu ayette adil olmanın takvaya daha yakın olduğunun belirtilmesi, adaletin sadece bir hukuk ilkesi değil, aynı zamanda derin bir dini ve ahlaki yükümlülük olduğunu, Allah'a yakınlaşmanın bir yolu olduğunu gösterir.