Mâide Sûresi 91. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Şeytan kelimesi, 'şatane' kökünden gelir ki bu, 'uzaklaştı' anlamına gelir. Şeytan, Allah'ın rahmetinden uzaklaşmış ve insanları da haktan uzaklaştıran her türlü isyankar ve kötü varlık için kullanılır. Ayetteki bağlamda, içki ve kumar yoluyla insanları Allah'tan ve doğru yoldan uzaklaştıran gücü ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, şeytanı Kur'an'da 'insanları doğru yoldan saptıran, kötülüğe teşvik eden kozmik bir güç' olarak tanımlar. Bu ayette şeytan, içki ve kumar gibi araçlarla toplumsal düzeni ve bireysel ibadeti bozmaya çalışan aktif bir düşman figürüdür.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde'ye göre 'yûḳiʿa' fiili burada mecazi anlamda kullanılmıştır. Şeytanın düşmanlık ve kin 'sokması', bu duyguları insanlar arasına yerleştirmesi, onların kalplerinde yeşertmesi ve ortaya çıkarması demektir. İçki ve kumarın bu duyguların ortaya çıkmasına zemin hazırladığını belirtir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'îḳâʿ' (yûḳiʿa'nın masdarı) kelimesinin 'bir şeyi bir yere düşürmek, yerleştirmek' anlamının yanı sıra, 'bir şeyi meydana getirmek, sebep olmak' anlamını da taşıdığını belirtir. Ayette şeytanın, içki ve kumarı kullanarak düşmanlık ve kinin ortaya çıkmasına neden olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Adâvet, 'udvân' kökünden gelir ve 'haddi aşmak, düşmanlık etmek' anlamına gelir. Râgıb, adâveti, bir başkasına karşı düşmanca tavır sergilemek, ona zarar vermek istemek olarak açıklar. Ayette içki ve kumarın, insanlar arasında bu tür düşmanca hislerin ve eylemlerin ortaya çıkmasına yol açtığı belirtilir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, adâveti, 'bir şeye karşı nefret beslemek ve ona zarar vermek istemek' olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, şeytanın içki ve kumar yoluyla insanlar arasına soktuğu, karşılıklı nefret ve husumet duygularını ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'bağdâ'' kelimesini 'şiddetli nefret' olarak açıklar. Adâvetten daha yoğun bir olumsuz duyguyu ifade eder. Ayette, içki ve kumarın sadece düşmanlık değil, aynı zamanda derin bir kin ve nefretin de kaynağı olabileceği vurgulanır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'bağdâ''yı 'kalpte yerleşen ve kişiyi başkasına karşı olumsuz hisler beslemeye iten şiddetli nefret' olarak tanımlar. Ayette şeytanın, içki ve kumar aracılığıyla insanlar arasına bu tür köklü ve yıkıcı nefret duygularını yerleştirmeye çalıştığı belirtilir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'sadde' fiilinin 'engellemek, alıkoymak' anlamını taşıdığını belirtir. Ayette şeytanın, içki ve kumar yoluyla insanları Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoyma, yani onları bu ibadetlerden engelleme çabasını ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'sadd' kökünün Kur'an'da genellikle 'engelleme, mani olma' anlamında kullanıldığını vurgular. Bu ayette şeytanın, müminleri Allah'ı zikretmek ve namaz kılmak gibi temel ibadetlerden uzaklaştırma, onları bu ibadetlerden alıkoyma eylemini açıkça ortaya koyar.