Hâżâ mâ tû'adûne likulli evvâbin hafîz(in)
(32-33) (Onlara şöyle denir:) "İşte bu, size (dünyada) vaad edilmekte olan şeydir. O, her tövbe eden, O'nun emrini gözeten için, görmediği halde sırf saygıdan dolayı Rahman'dan korkan ve O'na yönelmiş bir kalp ile gelen kimseler içindir."
Onlara denir ki: "İşte size vaad edilen bu cennet, Allah'a yönelen, O'nun emirlerine riayet eden, görmediği halde Rahman olan Allah'tan korkan ve O'na yönelen bir kalple gelenlere mahsustur.
Kâf Suresi 32. ayet, cennetin kimlere vaat edildiğini açıklarken, 'evvâb' ve 'hafîz' gibi kavramlarla müminlerin temel niteliklerini vurgular. Ayet, Allah'a yönelişin ve O'nun emirlerine bağlılığın önemini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'va'd' kelimesini 'hayır veya şer ile ilgili bir haberin verilmesi' olarak tanımlar. Ayetteki 'tû'adûn' (size vaat edilen) ifadesi, cennetin müminlere Allah tarafından verilmiş kesin bir söz, bir müjde olduğunu belirtir. Bu, Allah'ın vaadinin gerçekleşeceğine dair bir güvence taşır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'va'd' kelimesinin Kur'an'daki kullanımlarını mecazi ve hakiki anlamda inceler. Ayetteki 'mâ tû'adûn' ifadesi, cennetin müminlere yönelik ilahi bir taahhüt olduğunu, bu vaadin gerçekleşmesinin kaçınılmaz olduğunu vurgular. Bu, Allah'ın sözünün doğruluğuna işaret eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'va'd' kavramını Kur'an'ın temel kavramlarından biri olarak ele alır ve Allah ile insan arasındaki ahit ilişkisi bağlamında inceler. Ayetteki 'tû'adûn', Allah'ın müminlere ahiretteki mükafatı için verdiği kesin bir sözü ifade eder. Bu vaat, müminlerin dünya hayatındaki çabalarının karşılığıdır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'evvâb' kelimesini 'Allah'a çokça dönen, günahlarından tövbe eden' olarak açıklar. Ayetteki 'li-külli evvâb' ifadesi, cennetin, sürekli olarak Allah'a yönelen, O'na itaat eden ve günah işlediğinde hemen pişmanlık duyup tövbe eden kimselere vaat edildiğini gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'evvâb'ı 'Allah'a dönen, O'na itaat eden' şeklinde yorumlar. Ayetteki bağlamda, bu kelime, kişinin kalben ve fiilen sürekli Allah'a yönelmesini, O'nun emirlerine uymasını ve yasaklarından kaçınmasını ifade eder. Bu, cennet ehlinin temel özelliklerinden biridir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'evvâb'ı 'Allah'a çokça dönen, O'na itaat eden, günahlarından tövbe eden' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, cennetin, Allah'a karşı sürekli bir teslimiyet ve pişmanlık hali içinde olan, O'nun rızasını arayan kimselere ait olduğunu vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hafîz' kelimesini 'bir şeyi koruyan, muhafaza eden' olarak açıklar. Ayetteki 'hafîz' ifadesi, müminin Allah'ın emirlerini, yasaklarını, ahitlerini ve kendi nefsini günahlardan koruyan kişi olduğunu belirtir. Bu, Allah'a karşı sorumluluk bilincini ve bağlılığı simgeler.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'hafîz'i 'Allah'ın hududunu koruyan, O'nun emirlerine riayet eden' olarak yorumlar. Ayetteki bağlamda, bu kelime, müminin Allah'ın şeriatını, farzlarını ve haramlarını titizlikle koruduğunu, onlara riayet ettiğini ifade eder. Bu, cennet ehlinin takva sahibi olduğunu gösterir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'hafîz'i 'Allah'ın emanetlerini, yani dinin hükümlerini ve ahitlerini koruyan' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, cennetin, Allah'ın kendisine yüklediği sorumlulukları eksiksiz yerine getiren, O'nun sınırlarını aşmayan ve ahitlerine sadık kalan kimselere ait olduğunu vurgular.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hafîz' kelimesinin Kur'an'daki kullanımlarını analiz ederken, bu kelimenin sadece koruma değil, aynı zamanda hatırlama ve gözetleme anlamlarını da içerdiğini belirtir. Ayetteki 'hafîz', müminin Allah'ın emirlerini unutmayan, onları sürekli gözeten ve hayatına tatbik eden kişi olduğunu ifade eder.
Kâf Sûresi
Bu âyeti kerime rahmâniyet mertebesi âyetlerindendir.
Peki Rahmân nedir? Ve Rahmân a nasıl yönelilir? Furkan sûresi 59. Âyette Rahmânı haberi olandan sor denilmektedir.
Kur’anı Keriym Furkan Suresi 25. sure 59. ayet
حْمَنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِيرًاعالر
errahmanü fes’el bihî habiyren
“Rahman’ı haberi olan birisinden sor”
Bu Ayeti Kerimede “fes’el” (sual et, sor veya araştır) ifadesi çok dikkat çekicidir.
Biz de bu kelimenin manasını imkan dahilinde araştırmaya ve anlamaya çalışacağız.
Rahman (lügat manası): “Dünyada her canlıya (mümin, kafir ayırt etmeksizin), herkese merhamet eden, rızkını veren Allah” diye geçer.
Rahman: “Esmaül Hüsna” (Allah’ın güzel isimleri) sıralamasında, başlardadır.
Rahman: Mertebeler itibariyle, “A’maiyyet”, “Ahadiyyet”, “Uluhiyyet” ve “Vahidiyyet”ten sonra gelen mertebenin adıdır.
Rahmaniyet: İsimlerin ve Sıfatların gerçek yüzleri ile meydana gelişinden ibarettir, diye izah olunmuştur.
Hadis-i Kudsîde;
“Küntü kenzen mahfiyyen fe ahbibtü en uğrafe fe halaktül halka li uğrafe bihi.”
“mahfiyyen/gizli kenzen/hazine idim, bu halde en uğraf/irfan olunmamı ahbebtu/hub, muhabbet ettim bu halde bihi/o ile (bu) uğraf/irfan olunma için halkı ettim.”
“Ben gizli bir hazine idim, bilinmekliğimi arzu ettim ve bu halkı halkettim.”
(Kendi varlığım şühud zevki ile müşahede etmek istemesi) Eshab-ı Kiramdan, Ebu Rezin El Ukayli (R.A) Rasülüllah (S.A.V.) Efendimizden:
Eyne kane Rabbina kable en yehlûkal halka?
(Rabbımız, bu alemleri halketmezden evvel neredeydi?) diye sordu.
Onlar da cevaben (Kane fil a’mai ma fevkahe hevau ve ma tahteha hevae).
(Altında ve üstünde hava olmayan bir a’mada idi) Hadis-i şerifte:
İnnî li-ecide ye’tini rîh-errahman min kablil yemeni.
“Rahmanın kokusu (Nefes-i Rahman) bana yemen yönünden gelmektedir.” Yukarıda bahsedilen oluşumları idrak ve müşahede eden varlıklar olmasa, yani bunları anlayanlar olmasa hepsi yok hükmünde olacaklar idi. İşte bu yüzden, idrak ve müşahede sahibi olan Halife (İnsan) zuhura geldi.
Kur’anı Keriym Zariyat Suresi 51. sure 56. ayet-i kerimede:
لِيَعْبُدُونَِوَالْإِنْسُ إِلَّاعوَمَا خَلَقْتُ الْجِنِّ
ve ma halaknel cinne vel inse illa liy’abüduni “ve illa/ancak, istisna bana ibadet/kulluk etsinler için/diye cinleri ve insanları halkettim.”
“Cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye halkettim.” buyurulmuştur.
İrfan ehli ayet-i kerimede geçen “liy’abüduni” kelimesini;
“liya’rufün” “Beni bilsinler” (batınî manası itibariyle) şekliyle de ifade etmişlerdir.
Kısaca belirtmeye çalıştığımız yukandaki ifadelerden, zahir ve batın bütün alemlerin ve idrakli, anlayışlı, şuurlu varlıkların zuhura getirilmeleri, Cenab-ı Hakk’ın kendisinin bilinmesi, tanınması ve idrak edilmesi için olduğunu anlamaktayız.
İnsanoğlu, bu seyrine Adem (a.s) ile başlayıp Muhammed (a.s) ile tamamlamıştır.
Ancak günümüzde bu hakikate mazhar pek az irfan ehli kalmıştır. Diğerleri tam tersine, insanoğlu bugün içinde bulunduğu delalete tarihinin hiç bir devrinde düşmemiştir.
Allah’ın (c.c) Zatî isimlerinden ve bu sureye de isim olmuş olan Rahman kelimesinin ve mertebesinin içinde bulunan ince manaları anlamaya çalışarak, şuhud zevki ile müşahede ederek, Allah’ı yakıynen tanıma ve bilme yolunda epey mesafe kat cdeceğimizi ummaktayım. Gayret bizden, lütuf O’ndandır.
Az yukarıda belirtilen hadis-i şerifte;
“Leecede nefesirrahmani min kablel yemeni”
“Rahman nefesini Yemen kable/cihetinden elbette eced/vücud ediyorum.”
“Ben nefes-i Rahmanı Yemen cihetinden duyuyorum.” Bu hadis-i şerifte ifade edilen mana; zahir itibariyle bakıldığında,
“Yemen illerinde Veysel Karani için”
“Ben onun kokusunu Yemenden alıyorum” şekliyle ifade edilmiştir.
Batın manası itibariyle de şöyle ifade edilebilir:
Vücûd, “Akl-ı Küll”ün sağ tarafı;
imkan ise “Akl-ı Küll”ün sol tarafıdır.
Adem, “Akl-ı küll”ün sureti ve Havva “Nefs-i Küll”ün suretidir, ki “Akl-ı küll”ün gölgesinden meydana geldi.
Bu muhtelif alemlerin doğuşu, “Akl-ı Kül” ile “Nefs-i Küll”ün izdivaçlarından meydana gelmiştir.
Kur’anı Keriym Meryem Suresi 19. sure 52. ayet-i kerimede: Ayet-i kerimede:
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَبَنَاهُ نَجِيًّاعورِ الْأَيْمَنِ وَقَرّو٥٢ وَنَادَيْنَاهُ مِنْ جَانِبِ الطَّ
“ve nadeynahü min canibitturil eymeni ve karrebnahü neciyyen”
“Ona Tür’un sağ yanından seslenmiş ve konuşmak için onu yaklaştırmıstık.
Kısaca ifade etmek istersek;
burada belirtilen Tür’un (Tur Dağının) sağ tarafından sesleniş, “Akl-ı Küll”ün “Akl-ı cüz”e zat mertebesi itibariyle sesleniştir.
Seyr-i sülük: Hak yolcusunun “Museviyet mertebesi” itibariyle, kendi nefs dağında ulaşması lazım gelen Eymen (sağ) tarafındaki Vadidir.
Varlığı bir çember olarak düşünelim.
Bunu ortasından böldüğümüz zaman
- yarısı “Akl-ı Kül”,
- yansı “Nefs-i Kül”dür *(1)
*(1) Bu hususta “Mübarek Geceler ve Bayramlar” isimli kitabımızın “Mi’rac” bölümünün ikinci kısmında daha geniş izahat vardır.
Diğer bir ifade ile;
- yarısı vacib ve
- yarısı da mümkinattır.
Vacib, kadîm olan ezeli varlık;
mümkün ise sonradan meydana gelen, imkan dahilinde olan (mümkinat) varlık alemidir.
İşte burada “Yemen”den maksat;
bu mevcudatın “Akl-ı Kül” (sağ) tarafıdır, “Nefs-i Kül” (sol) tarafıdır.
Efendimizin “Yemen’den Rahmanın kokusunu alıyorum,” demesi;
“Akl-ı kül”den (sağ taraftan), “Zat-ı Ulühiyet”ten “Nefes-i Rahmanı” duyuyorum, demesidir.
Sağ tarafın mensupları “Hakikat-i Munhammedî” uygulayıcıları;
sol taraf mensupları ise, vehim ve hayal uygulayıcılarıdır. [41] “ İz- -T-B- ” Özet olarak Rahmânın tarifinden sonra yolumuza devam edelim. Geniş bilgi için Rahmân sûresi çalışmasına bakılabilir.
ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ {ق/34}
(50/34) “Udhulûhâ biselâm(in) zâlike yevmu-lhulûd(i)”
(50/34) Oraya esenlikle girin. İşte bu, ebedîlik günüdür.”