Vemin âbâ-ihim veżurriyyâtihim ve-iḣvânihim(s) vectebeynâhum vehedeynâhum ilâ sirâtin mustekîm(in)
Babalarından, çocuklarından ve kardeşlerinden bir kısmını da. Bütün bunları seçtik ve bunları dosdoğru bir yola ilettik.
Babalarından, çocuklarından ve kardeşlerinden bazılarını da (üstün kıldık). Onları seçtik ve doğru yola ilettik.
Bu ayet, Allah'ın peygamberleri ve salih kulları seçme ve onları doğru yola iletme eylemini vurgulamaktadır. Seçim (ictibâ) ve hidayet (hedy) kavramları, ilahi iradenin ve lütfunun tecellisini göstermektedir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'أب' kelimesinin aslen 'baba' anlamına geldiğini, ancak Kur'an'da bazen 'ata' veya 'dede' anlamında da kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'ءَابَآئِهِمْ' ifadesi, seçilen kişilerin sadece babalarını değil, aynı zamanda daha önceki nesillerini de kapsayan geniş bir atalar grubunu ifade eder.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'ءَابَآئِهِمْ' kelimesinin mecazi olarak 'atalar' anlamında kullanılabileceğini, bu bağlamda peygamberlerin soyundan gelenlerin de kastedildiğini ifade eder. Ayetteki 'babalarından' ifadesi, soy bağının önemini ve ilahi seçimin bu soy zinciri içinde gerçekleştiğini gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ذُرِّيَّة' kelimesinin 'çocuklar' ve 'nesil' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayette, seçilen kişilerin sadece kendileri değil, aynı zamanda onların soyundan gelenlerin de ilahi seçime tabi tutulduğunu ifade eder.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'ذُرِّيَّة' kelimesinin 'yaratmak, çoğaltmak' kökünden geldiğini ve 'nesil, zürriyet' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'soylarından' ifadesi, Allah'ın seçiminin sadece bireylerle sınırlı kalmayıp, onların nesillerini de kapsadığını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'أخ' kelimesinin 'kardeş' anlamına geldiğini ve hem nesep kardeşliğini hem de din kardeşliğini ifade edebileceğini belirtir. Bu ayette 'kardeşlerinden' ifadesi, seçilen kişilerin yakın akrabalık bağlarını ve bu bağlamda yapılan ilahi seçimi gösterir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): el-Kefevî, 'أخ' kelimesinin 'ortaklık' ve 'benzerlik' anlamlarını da içerdiğini, bu bağlamda 'kardeşler' ifadesinin sadece kan bağı olanları değil, aynı zamanda manevi yakınlığı olanları da kapsayabileceğini belirtir. Ayetteki kullanımı, ilahi seçimin geniş bir sosyal çevreyi de içine aldığını ima eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'اجتباء' kelimesinin 'toplamak, seçmek' anlamlarına geldiğini ve Allah'ın bir kulunu özel olarak seçip kendine yaklaştırması, onu peygamberlik veya velayet gibi özel bir makama layık görmesi anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'seçtik' ifadesi, ilahi iradenin mutlaklığını ve bu seçimin lütufkar bir eylem olduğunu vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ictibâ' kavramının Kur'an'da Allah'ın peygamberleri ve salih kulları özel bir amaç için seçmesi anlamında kullanıldığını belirtir. Bu seçim, ilahi bir lütuf olup, seçilen kişiye özel bir görev veya sorumluluk yükler. Ayetteki 'seçtik' ifadesi, peygamberlerin ve onların soyundan gelenlerin ilahi bir takdirle bu konuma getirildiğini gösterir.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'هداية' kelimesinin 'yol göstermek, doğruya iletmek' anlamlarına geldiğini ve Kur'an'da genellikle Allah'ın kullarına doğru yolu göstermesi, onları hakka ulaştırması bağlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'eriştirdik' ifadesi, ilahi seçimin ardından gelen ilahi rehberliği ve doğru yola ulaştırmayı ifade eder.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hidayet' kavramının Kur'an'da hem yol gösterme hem de yola ulaştırma anlamlarını içerdiğini, yani hem irşad hem de tevfik boyutunu barındırdığını açıklar. Ayetteki 'doğru yola eriştirdik' ifadesi, Allah'ın seçtiği kullarına sadece yolu göstermekle kalmayıp, aynı zamanda o yolda sabit kalmalarını ve hedefe ulaşmalarını sağladığını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'صراط' kelimesinin 'geniş ve açık yol' anlamına geldiğini, 'مستقيم' kelimesinin ise 'istikamet üzere olan, dosdoğru' demek olduğunu belirtir. 'Sırat-ı Müstakim' ifadesi, Allah'ın emrettiği, peygamberlerin gösterdiği, hak ve adalet üzere olan yolu ifade eder. Ayetteki kullanımı, seçilen kişilerin bu doğru yola iletildiğini gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'Sırat-ı Müstakim' kavramının Kur'an'ın merkezi kavramlarından biri olduğunu ve Allah'a ulaşan tek doğru yolu, yani İslam dinini temsil ettiğini ifade eder. Bu yol, hem inanç hem de amel açısından dosdoğru olan, sapmalardan arınmış yoldur. Ayetteki 'doğru yola eriştirdik' ifadesi, seçilenlerin bu ilahi ve hak yola yönlendirildiğini ve bu yolda sabit kılındığını vurgular.
En'âm Sûresi
“Vemin âbâ-ihim vezurriyyâtihim ve-ihvânihim vectebeynâhum vehedeynâhum ilâ sirâtin mustekîm(in)” Babalarından, çocuklarından ve kardeşlerinden bir kısmını da. Bütün bunları seçtik ve bunları dosdoğru bir yola ilettik. (6/87)