Ḣużi-l'afve ve/mur bil'urfi vea'rid ‘ani-lcâhilîn(e)
Sen af yolunu tut, iyiliği emret, cahillerden yüz çevir.
Sen yine de affa sarıl, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir.
A'râf Suresi 199. ayet, peygamberin ve dolayısıyla müminlerin ahlaki tutumunu belirleyen temel ilkeleri ortaya koymaktadır. Ayet, affedicilik, marufu emretme ve cahillerden yüz çevirme gibi kavramlar üzerinden toplumsal ilişkilerde izlenmesi gereken hikmetli yolu işaret ederken, bu kavramların derin anlam katmanları dilbilimsel analizle açığa çıkarılmaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'afv' kelimesinin asıl anlamının 'silmek, izini gidermek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'خذ العفو' ifadesi ise, insanların kolayca verebildiği, zorlanmadığı şeyleri almayı veya onların kusurlarını affetmeyi, görmezden gelmeyi emretmektedir. Bu, ahlaki bir esneklik ve hoşgörü çağrısıdır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'el-afv' kelimesini 'kolay olan, müsamaha gösterilen' anlamında kullanır. Ayetteki bağlamda, insanlardan kolayca kabul edilebilecek şeyleri almayı, onlara zorluk çıkarmamayı ve kusurlarını affetmeyi ifade eder. Bu, peygamberin ümmetine karşı takınması gereken yumuşak ve affedici tutumu vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'afv' kavramının Kur'an'da hem 'fazlalık, artan şey' hem de 'bağışlama, affetme' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, peygamberin insanlardan kolayca kabul edilebilir olanı almasını, onların kusurlarını hoş görmesini ve affetmesini emrederek, İslam ahlakının temel bir ilkesini ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'emr' kelimesinin 'bir şeyi istemek, talep etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'وامر بالعرف' ifadesi, peygamberin insanlara 'ma'ruf' olanı, yani akıl ve dinin güzel gördüğü şeyleri emretmesini, onlara bu yönde rehberlik etmesini ifade eder.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'emr' kelimesinin hem 'iş, durum' hem de 'buyruk, talep' anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki 'وامر' fiili, peygamberin aktif bir şekilde iyiliği yayma ve insanları doğruya yönlendirme görevini vurgular. Bu, sadece pasif bir kabul değil, aktif bir tebliğ ve yönlendirme sorumluluğudur.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'el-urf' kelimesini 'bilinen, tanınan, güzel ve iyi olan' şeklinde açıklar. Ayetteki 'وامر بالعرف' ifadesi, peygamberin insanlara akıl ve şeriatın güzel gördüğü, toplumda genel kabul gören ve faydalı olan şeyleri emretmesini ifade eder. Bu, İslam'ın evrensel ahlaki değerlere verdiği önemi gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'urf' kelimesinin 'bilmek' kökünden geldiğini ve 'akıl ve şeriatın güzel gördüğü, insanların tanıdığı ve benimsediği şey' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, peygamberin tebliğinde ve yönetiminde, toplumun genel iyiliğine ve ahlaki değerlerine uygun olanı esas almasını emreder.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ma'ruf' kelimesinin 'bilinen, tanınan' anlamından hareketle, Kur'an'da 'iyi, güzel, doğru ve meşru olan her şey'i kapsadığını ifade eder. Ayetteki 'bil-urf' ifadesi, peygamberin insanlara sadece dini emirleri değil, aynı zamanda toplumsal ahlak ve adabı da emretmesini, bu konularda rehberlik etmesini vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'i'râd' kelimesinin 'yüz çevirmek, bir şeyden uzak durmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'وأعرض عن الجاهلين' ifadesi, peygamberin cahillerin anlamsız sözlerine ve davranışlarına karşılık vermemesini, onlarla tartışmaya girmemesini emreder. Bu, hikmetli bir tebliğ metodunu ve olgun bir tavrı ifade eder.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'i'râd' fiilinin 'yüz çevirmek, terk etmek' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki bağlamda, cahillerin boş sözlerine ve sataşmalarına karşı sabırlı olmayı, onlarla gereksiz münakaşalardan kaçınmayı ve bu tür durumları görmezden gelmeyi öğütler. Bu, peygamberin ve müminlerin vakarını koruma prensibidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'cehl' kelimesinin 'bilginin zıttı' olduğunu ve 'bir şeyi bilmemek' veya 'bilginin gerektirdiği gibi davranmamak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'el-câhilîn' ifadesi, sadece bilgi eksikliği olanları değil, aynı zamanda akılsızca, sorumsuzca ve ahlaka aykırı davrananları da kapsar. Onlardan yüz çevirmek, onların seviyesine inmemeyi ifade eder.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'câhil' kelimesinin 'bilgisiz' anlamının yanı sıra, 'akılsızca davranan, heva ve hevesine uyan' kişileri de ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'el-câhilîn'den yüz çevirme emri, peygamberin bu tür kişilerin tahriklerine kapılmamasını, onlarla tartışarak vakit kaybetmemesini ve hikmetli bir duruş sergilemesini öğütler.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'cahiliye' kavramının Kur'an'da sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda 'ahlaki olgunluktan yoksunluk, barbarlık ve sorumsuzluk' anlamlarını da taşıdığını vurgular. Bu ayetteki 'el-câhilîn' ifadesi, bu tür ahlaki ve entelektüel eksiklikleri olan kişileri işaret eder ve peygamberin onlarla gereksiz çatışmalardan kaçınmasını emreder.
A’râf Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(199) (Huzil afve ve’mur bil urfi ve a’rıd anil câhilîn.)
“Sen yine de affa sarıl, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir.”