A'râf Sûresi 80. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kavl (قول), bir düşünceyi veya anlamı ifade etmek için kullanılan kelime veya kelime grubudur. Ayetteki 'kâle' (قَالَ) fiili, Hz. Lut'un kavmine yönelik açık ve net bir uyarıda bulunduğunu, onların fiillerini kınadığını ve bu kınamayı sözlü olarak dile getirdiğini gösterir. Bu, sadece bir düşünce değil, aynı zamanda bir tebliğ ve ikazdır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Kavl (قول) kelimesi, Kur'an'da genellikle bir haber verme, açıklama veya emir verme anlamında kullanılır. Burada Hz. Lut'un kavmine karşı sarf ettiği sözler, onların işlediği fiilin vahametini ortaya koyan bir beyandır ve mecazi olarak bir hüküm bildirme niteliğindedir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kavm (قوم), bir araya gelmiş, ortak bir soy veya amaç etrafında toplanmış insan topluluğudur. Ayetteki 'kavmihi' (قَوْمِهِۦٓ) ifadesi, Hz. Lut'un tebliğini yönelttiği, kendisiyle aynı coğrafyayı ve muhtemelen aynı kültürü paylaşan insan grubunu ifade eder. Bu, peygamberin kendi halkına karşı sorumluluğunu ve onların da peygamberlerine karşı yükümlülüklerini vurgular.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kavm (قوم), genellikle erkekler için kullanılan bir topluluk ismidir, ancak burada genel bir topluluğu ifade eder. Hz. Lut'un kavmi, onun uyarılarına muhatap olan ve ahlaki yozlaşma içinde bulunan belirli bir insan grubudur. Bu kelime, toplumsal bir yapıyı ve bu yapının ahlaki durumunu işaret eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Fahişe (فَاحِشَة), haddi aşan, çirkin ve kötü olan her türlü fiil için kullanılır. Özellikle cinsel ahlaksızlıkları ifade eder. Ayetteki 'el-fahişete' (ٱلْفَـٰحِشَةَ) kelimesi, Lut kavminin işlediği, erkeklerin erkeklerle cinsel ilişkiye girmesi fiilini tanımlar. Bu fiil, toplumun ahlaki yapısını bozan, kabul edilemez bir sapkınlıktır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Fuhş (فحش), çirkinlikte aşırıya gitmek, haddi aşmak demektir. Fahişe (فَاحِشَة) ise bu aşırılığın somutlaşmış halidir. Kur'an'da genellikle zina ve homoseksüellik gibi büyük günahları ifade etmek için kullanılır. Ayetteki kullanımı, Lut kavminin fiilinin sadece bir günah değil, aynı zamanda ahlaki sınırları aşan, toplumun temelini sarsan bir çirkinlik olduğunu vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Fahişe (فَاحِشَة) kavramı, Kur'an'da genellikle 'haram' ve 'günah' kelimelerinden daha şiddetli bir anlam taşır. Toplumsal düzeni bozan, fıtrata aykırı ve tiksindirici fiilleri ifade eder. Lut kavminin işlediği fiil, bu kavramın en belirgin örneklerinden biridir ve Kur'an'ın ahlaki değerler sisteminde en ağır suçlardan biri olarak konumlandırılır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sebk (سبق), bir şeyde öne geçmek, birinden önce davranmak demektir. Ayetteki 'mâ sebakakum bihâ' (مَا سَبَقَكُم بِهَا) ifadesi, Lut kavminin işlediği fahişenin, insanlık tarihinde daha önce hiç kimse tarafından yapılmamış, emsali görülmemiş bir fiil olduğunu vurgular. Bu, onların günahının sadece büyüklüğünü değil, aynı zamanda benzersizliğini ve çığır açan kötülüğünü de belirtir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Sebk (سبق) kelimesi, Kur'an'da genellikle bir yarışta öne geçme veya bir konuda ilk olma anlamında kullanılır. Burada, Lut kavminin işlediği fiilin, kötülükte bir 'ilk' teşkil ettiğini, yani daha önce hiçbir milletin bu denli bir sapkınlığa düşmediğini ifade eder. Bu durum, onların fiilinin vahametini ve Allah katındaki ciddiyetini artırır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Âlem (عالم), Allah'tan başka her şey için kullanılan genel bir isimdir. 'Âlemîn' (عالمين) ise bunun çoğuludur ve tüm varlıkları, özellikle de insanlık âlemini kapsar. Ayetteki 'minel-âlemîn' (مِّنَ ٱلْعَـٰلَمِينَ) ifadesi, Lut kavminin işlediği fiilin sadece kendi toplumları içinde değil, tüm insanlık tarihinde bir ilk olduğunu, evrensel bir sapkınlık olduğunu vurgular. Bu, fiilin sadece yerel değil, küresel bir ahlaki ihlal olduğunu gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Âlemîn (عالمين), akıl sahibi varlıklar için kullanılan bir çoğul isimdir. Burada, Lut kavminin fiilinin, akıl ve idrak sahibi tüm insan toplulukları arasında bir benzerinin olmadığını, dolayısıyla onların günahının ne denli büyük ve şaşırtıcı olduğunu ifade eder. Bu, fiilin sadece bir günah değil, aynı zamanda insanlık onuruna aykırı bir davranış olduğunu da ima eder.