İż nâdâhu rabbuhu bilvâdi-lmukaddesi tuvâ(n)
Hani, Rabbi ona mukaddes Tuva vadisinde şöyle seslenmişti:
Hani Rabbi ona kutsal vaadi Tuva'da seslenmişti:
Nâziât Suresi'nin 16. ayeti, Hz. Musa'ya hitap eden ilahi çağrıyı anlatmaktadır. Ayet, 'nâdâ', 'rab' ve 'vâdî' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi iletişimin mahiyetini ve gerçekleştiği kutsal mekanı vurgulamaktadır. Özellikle 'mukaddes' ve 'Tuvâ' kelimeleri, bu mekanın özel statüsünü belirtir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nidâ (نِدَاء), uzaktan seslenmek, çağırmak demektir. Bu ayetteki 'nâdâhu' ifadesi, Allah'ın Hz. Musa'ya özel bir hitapla, onu peygamberlik görevi için çağırmasını ifade eder. Bu, sadece bir seslenme değil, aynı zamanda bir davet ve tebliğ başlangıcıdır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Nidâ, burada 'hitap' ve 'konuşma' anlamında kullanılmıştır. Allah'ın Hz. Musa'ya 'nâdâhu' demesi, O'nunla doğrudan bir iletişim kurduğunu, O'na vahiy gönderdiğini mecazi olarak ifade eder. Bu, beşerî anlamdaki bir çağırmadan öte, ilahi bir tecellidir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Nidâ kelimesi, Kur'an'da genellikle Allah'ın peygamberlerine veya insanlara yönelik çağrılarını ifade eder. Bu ayetteki 'nâdâhu' fiili, Allah'ın Hz. Musa'ya özel bir iltifat ve görevlendirme amacıyla seslenmesini, O'nu seçtiğini ve O'na hitap ettiğini gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Rab (ربّ), terbiye eden, ıslah eden, malik olan, efendi anlamlarına gelir. Allah için kullanıldığında, O'nun yaratma, rızık verme, yönetme ve terbiye etme sıfatlarını kapsar. Ayetteki 'Rabbu'hu' ifadesi, Allah'ın Hz. Musa üzerindeki mutlak otoritesini ve O'nu peygamberlik için hazırlayan kudretini vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Rab kavramı, Kur'an'da Allah'ın en temel isimlerinden biridir ve O'nun yaratıcı, koruyucu, besleyici ve hükmedici rolünü ifade eder. Hz. Musa'ya hitap eden 'Rabbu'hu', Allah'ın O'nunla olan özel ilişkisini, O'nu seçip görevlendiren ve O'na yol gösteren ilahi gücü temsil eder.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Rab, bir şeyi tedricen kemale erdiren, onu geliştiren ve ona sahip olandır. Bu ayette 'Rabbu'hu' ifadesi, Allah'ın Hz. Musa'yı peygamberlik makamına hazırlayan, onu ilahi bilgiyle donatan ve ona rehberlik eden yüce zat olduğunu belirtir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Vâdî (وادي), suyun aktığı veya biriktiği, iki dağ arasındaki geniş ve alçak yerdir. Bu ayette 'bi'l-vâdî' ifadesi, ilahi hitabın belirli bir coğrafi mekanda, yani Tuvâ vadisinde gerçekleştiğini gösterir. Bu mekan, ilahi tecelliye sahne olan kutsal bir yerdir.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Vâdî, akarsuyun geçtiği veya yağmur sularının toplandığı yerdir. Kur'an'da genellikle belirli bir coğrafi bölgeyi ifade eder. Burada 'bi'l-vâdî' ile kastedilen, Hz. Musa'nın ilahi vahyi aldığı, kutsal kılınmış Tuvâ vadisidir.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Vâdî, dağlar arasında uzanan, genellikle su yatağı olan geniş arazi parçasıdır. Ayetteki 'bi'l-vâdî' ifadesi, ilahi çağrının somut bir mekanda, yani Tuvâ vadisinde vuku bulduğunu, bu mekanın ilahi bir kutsiyetle donatıldığını belirtir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kuds (قدس), temizlik ve bereket anlamına gelir. 'Mukaddes' (مقدس), temizlenmiş, arındırılmış, mübarek kılınmış demektir. Ayette 'el-vâdi'l-mukaddes' ifadesi, Tuvâ vadisinin Allah tarafından özel olarak kutsal kılındığını, ilahi tecelliye layık görüldüğünü ve her türlü kirden arındırıldığını vurgular.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Kuds, temizlik ve yücelik ifade eder. 'Mukaddes', Allah tarafından temizlenmiş, mübarek kılınmış ve yüceltilmiş demektir. Tuvâ vadisinin 'mukaddes' olarak nitelendirilmesi, bu mekanın ilahi bir nurla aydınlandığını ve peygamberlik vahyi için seçildiğini gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kutsallık (kuds), Kur'an'da genellikle Allah'a ve O'nunla ilişkili mekanlara atfedilen bir özelliktir. 'Mukaddes' kelimesi, bir yerin ilahi bir amaç için ayrıldığını, arındırıldığını ve özel bir statüye sahip olduğunu belirtir. Tuvâ vadisi, bu kutsallıkla ilahi bir buluşma noktası haline gelmiştir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Tuvâ (طُوًى), 'el-vâdi'l-mukaddes'in özel adıdır. Bu, Sina Yarımadası'nda bulunan ve Hz. Musa'nın Allah ile konuştuğu yer olarak bilinen bir vadidir. Kur'an, bu ismi kullanarak olayın geçtiği mekanı net bir şekilde belirtir ve ona özel bir kutsiyet atfeder.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Tuvâ, bir yer ismidir ve 'mukaddes vadi'nin diğer adıdır. Bu isim, o vadinin kutsiyetini ve ilahi bir olaya sahne olduğunu pekiştirir. Bazı rivayetlere göre bu isim, vadinin iki kez kutsanmasından veya iki kez çağrıya şahit olmasından gelmektedir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tuvâ, özel bir vadi ismidir ve Kur'an'da Hz. Musa'nın ilahi hitabı aldığı yer olarak zikredilir. Bu ismin zikredilmesi, mekanın önemini ve ilahi tecellinin somut bir yerde gerçekleştiğini vurgular. Bu, sadece bir coğrafi isim değil, aynı zamanda kutsal bir semboldür.
Nâziât Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
Âyet-i kerime Rububiyet mertebesi âyetlerindendir.
“İki defa kutsanmış vadi” olarak “tı” ve “vâ” harflerine atıfla, hem nefs-i emmâre’nin (kötülüğü emreden nefsin) sökülüp atılması (tecrid) hem de nefs-i mutmainne’nin huzuruna (cem’) yükselmesi gibi iki katmanlı bir arınmayı ifade eder.
Zahirî bir mekân değil, “ru’yet” (hakikati görme) makamıdır. Nitekim “Tuva vadisindesin” hitabı, “Burada hakikatin görülmesi mümkündür” anlamını taşır. (Ama henüz bu makamda “Len Terani” sen beni göremezsin hükmü geçerlidir.)
Ârifin kalbinin, mâsivâdan arındığı ve ilâhî nûra mazhar olduğu “manevî Tûr” un sembolüdür. Tıpkı Hz. Mûsâ’nın ayakkabılarını çıkarması gibi, sâlik de “Tuva”ya (bu makama) ulaşabilmek için dünyevî bağlarından (maddî kaygılar, makam sevgisi, gaflet perdeleri) sıyrılmalıdır.
“Tuva” nefs-i mutmainne (tatmin olmuş, huzur bulan nefs) makamına işaret eder. Nitekim Hz. Mûsâ’nın bu vadide ayakkabılarını çıkarması, nefs-i emmâre’nin tüm bağlarından (hevâ, enâniyet, kibir) sıyrılarak Hakk’ın huzuruna çıplak bir kul olarak durmasıdır.
Zâhiren Tûr dağının yanında bir yer olan Tuvâ vâdisi, bâtınen kendi varlığımızı saflaştırıp, arındırmış olduğumuz yaşam düzeyinde bir yerin ifâdesidir. (T) tövbe mânâsına, (V) ise ilâhî varidat mânâsına olup yani “tövbe etmiş temizlenmiş ve temizlenmiş olarak beşerîyetinden sıyrılıp ilâhî varlığı ile tahakkuk etmiş” kişinin yaşadığı hâldir ve “Tuvâ” sözlük mânâsı olarak dahi övülmüş demektir. Vâdi zâhiren dahi sulak, hoş, rahat, verimli bir yerdir yani o kişi öyle bir hale gelmiştir ki rahatlayıp huzur bularak belirli bir yaşam düzeyine erişmiştir. Kalbindeki soruları çözmüş ve belirli bir yere kadar mutmainlik bulmuştur.
Bâzı zâhiri tefsirlerde yazan, “Mûsâ (a.s.)’ın nâlınları eşek derisinden yapılmış olduğu için kokuyordu bu nedenle Cenâb-ı Hakk (c.c) o nâlınlarla oraya girmesini yasakladı” şeklinde açıklamayı dahi bâtına çevirdiğimizde “eşek” hükmünde olan nefsâniyetten ma’mul bir ayakkabıyla tâbî ki Cenâb-ı Hakk (c.c)’ın huzuruna girilmez.[31] “ İz- -T-B- ”