Nâziât Sûresi 35. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'zikr' kelimesinin hem kalpte bir şeyi hazır tutmak hem de dilde ifade etmek anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'yetezekkeru' fiili, insanın kıyamet gününde dünyada yaptıklarını zihninde canlandırması, onları hatırlaması ve sonuçlarını idrak etmesi anlamındadır. Bu hatırlama, sadece bir anımsama değil, aynı zamanda bir muhasebe ve ders çıkarma eylemidir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zikr' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, genellikle 'hatırlama', 'anma' ve 'öğüt alma' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'yetezekkeru', insanın kıyamet gününde kendi amellerini ve bu amellerin sonuçlarını 'hatırlaması' ve 'idrak etmesi' anlamında, bir tür içsel muhasebe ve yüzleşme olarak öne çıkar.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'tezekkür' fiilinin Kur'an'da genellikle bir şeyi zihinde canlandırma ve ondan ibret alma bağlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yetezekkeru', insanın dünyada yaptığı 'sa'y'i (çabayı) o gün yeniden gözden geçirmesi ve onun hakikatini anlaması anlamındadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'insan' kelimesinin 'üns' (alışma, yakınlık) kökünden geldiğini ve insanın diğer varlıklara göre daha sosyal bir varlık olduğunu belirtir. Ayetteki 'el-insânu', kıyamet gününde amelleriyle yüzleşecek olan, akıl ve irade sahibi, sorumlu varlık olarak insanı ifade eder. Bu bağlamda insan, yaptığı her şeyin hesabını verecek olan bireydir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'insan'ın 'nisyân' (unutma) kökünden geldiği görüşünü de aktarır ve insanın unutkanlığına işaret eder. Ancak bu ayetteki 'yetezekkeru' fiiliyle birlikte düşünüldüğünde, kıyamet gününde insanın unutkanlığının ortadan kalkacağı ve her şeyi hatırlayacağı vurgulanır. Dolayısıyla burada 'insan', dünyada unutsa da ahirette her şeyi hatırlayacak olan varlıktır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'insan' kavramının genellikle zayıf, aceleci, nankör gibi olumsuz özelliklerle birlikte anılsa da, aynı zamanda Allah'ın halifesi olarak yaratılmış, akıl ve irade sahibi bir varlık olduğunu belirtir. Bu ayette 'insan', dünyadaki çabalarının sonuçlarıyla yüzleşecek olan, hem olumlu hem de olumsuz potansiyellere sahip varlık olarak ele alınır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'sa'y' kelimesini 'hızlı yürümek' ve 'bir işi tamamlamak için çabalamak' olarak açıklar. Ayetteki 'mâ sa'â', insanın dünyada yaptığı her türlü ameli, gösterdiği gayreti ve çabayı kapsar. Bu çaba, hem iyi hem de kötü amelleri içerebilir ve kıyamet gününde hatırlanacak olan da bu çabaların kendisidir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'sa'y'in bir hedefe ulaşmak için gösterilen gayret olduğunu belirtir. Bu ayetteki 'mâ sa'â', insanın dünyada elde etmek istediği şeyler için harcadığı tüm enerjiyi, yaptığı tüm işleri ve gösterdiği tüm gayretleri ifade eder. Kıyamet gününde insan, bu çabalarının neye yaradığını veya neye yol açtığını idrak edecektir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'sa'y' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'çabalama', 'gayret etme' ve 'koşuşturma' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'mâ sa'â', insanın dünyadaki yaşamı boyunca yaptığı tüm fiilleri, amelleri ve bu amellerin arkasındaki niyetleri kapsayan geniş bir anlam taşır. Kıyamet gününde bu çabaların mahiyeti ve sonucu ortaya çıkacaktır.