Kellâ innehâ teżkira(tun)
Hayır, böyle yapma! Çünkü bu (Kur'an) bir öğüttür.
Hayır hayır, sakın. Çünkü o Kur'ân bir öğüttür.
Abese Suresi'nin 11. ayeti, Kur'an'ın temel işlevlerinden biri olan 'öğüt verme' özelliğini vurgulamaktadır. Ayet, 'kellâ' edatıyla bir uyarı ve dikkat çekme ifadesiyle başlayarak, Kur'an'ın bir 'tezkire' yani hatırlatma ve öğüt olduğunu açıkça belirtir. Bu, vahyin insanlara unuttukları hakikatleri hatırlatma ve onları doğru yola yönlendirme misyonunu dilbilimsel olarak ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kellâ' kelimesinin genellikle bir reddediş ve caydırma için kullanıldığını belirtir. Ayetteki bağlamda, önceki ayetlerdeki tavrın yanlışlığını kesin bir dille reddetme ve muhatabı uyarma işlevi görür. Bu, Kur'an'ın getirdiği mesajın ciddiyetini ve önceki yanlış anlayışları düzeltme amacını vurgular.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'kellâ'nın 'hakkan' (gerçekten, muhakkak) veya 'lâ' (hayır) anlamında kullanılabileceğini ifade eder. Bu ayette, 'hayır, öyle değil' anlamıyla önceki davranışın yanlışlığını kesin bir dille reddederken, aynı zamanda 'muhakkak ki' anlamıyla gelecek cümlenin (innehâ tezkirah) önemini pekiştirir.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'kellâ'nın hem reddetme (ردع) hem de uyarı (زجر) anlamı taşıdığını vurgular. Ayette, muhatabın önceki tavrını reddederken, aynı zamanda Kur'an'ın bir öğüt olduğunu belirterek onu bu öğüte yönlendirme amacı güder. Bu, kelimenin hem olumsuz bir durumu düzeltme hem de olumlu bir duruma çağırma işlevini gösterir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): el-Kefevî, 'inne' edatının te'kid (pekiştirme) ve tahkik (gerçekleştirme) için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'innehâ', Kur'an'ın bir 'tezkire' olduğu gerçeğini kesin ve şüpheye yer bırakmayacak bir şekilde ifade eder. Bu, Kur'an'ın öğüt olma vasfının mutlak ve değişmez olduğunu vurgular.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'inne' edatının Arapça'da cümlenin anlamını güçlendiren ve muhatabın şüphesini gideren bir işlev gördüğünü açıklar. Bu ayette, Kur'an'ın bir öğüt olduğu gerçeğini pekiştirerek, muhatabın bu mesaja karşı herhangi bir tereddüt duymamasını sağlar ve mesajın önemini vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'zikr' kökünden türeyen 'tezkire' kelimesini, 'unutulan bir şeyi hatırlatma' veya 'bir şeyi zihinde canlı tutma' olarak açıklar. Ayetteki 'tezkire', Kur'an'ın insanlara fıtratlarında var olan hakikatleri, Allah'ı, ahireti ve doğru yolu hatırlatan bir öğüt olduğunu ifade eder. Bu, Kur'an'ın yeni bir şey öğretmekten ziyade, unutturulanı canlandırma misyonunu vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zikr' kavramının Kur'an'da 'hatırlama, anma, öğüt' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu belirtir. 'Tezkire' ise bu kökten türeyen ve özellikle 'öğüt' anlamını taşıyan bir isimdir. Ayetteki 'tezkire', Kur'an'ın insanları gafletten uyandırıp, Allah'ın ayetleri ve emirleri üzerinde düşünmeye sevk eden bir hatırlatıcı ve yol gösterici olduğunu gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'tezkire' kelimesini 'öğüt' (موعظة) olarak açıklar. Bu ayette, Kur'an'ın insanlara doğru yolu gösteren, onları yanlışlardan sakındıran ve ahiret için hazırlık yapmaya teşvik eden bir öğüt niteliğinde olduğunu vurgular. Bu, Kur'an'ın pratik bir rehberlik ve irşad kaynağı olma özelliğini ortaya koyar.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'tezkire'nin 'kalbe etki eden öğüt' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımıyla, Kur'an'ın sadece bilgi veren bir metin değil, aynı zamanda kalpleri harekete geçiren, düşündüren ve insanları doğru eylemlere yönlendiren derin bir öğüt olduğunu ifade eder. Bu, Kur'an'ın sadece akla değil, ruha da hitap eden yönünü vurgular.
Abese Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
Kûr’ân insan’ın bir batında doğan ikiz kardeşidir. Kûr’ân zât olduğuna göre İnsan’a aslı olan zâtını hatırlatmadır. (M.D.)