Tevbe Sûresi 101. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nifak (نفاق), 'nafak' (نفق) kelimesinden türemiştir ve 'tünel, yer altı geçidi' anlamına gelir. Münafık, dışarıdan bir yoldan girip içeriden başka bir yoldan çıkan, yani dıştan İslam'ı gösterip içten küfrü gizleyen kişidir. Ayetteki 'münâfikûn' kelimesi, bu ikiyüzlü karakteri net bir şekilde ifade eder ve Bedeviler ile Medine halkı içindeki bu tür kişileri tanımlar.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'nifak' kavramını Kur'an'ın temel ahlaki kavramlarından biri olarak inceler. Münafık, İslam toplumunda bir iç düşman figürüdür; dış görünüşüyle topluma ait gibi görünse de, içsel olarak ona karşıdır. Bu ayetteki 'münâfikûn', bu ikili varoluşu ve toplumsal tehlikeyi temsil eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'nifak' kelimesinin mecazi anlamlarına değinir. Münafık, tıpkı bir köstebeğin veya tilkinin bir delikten girip başka bir delikten çıkması gibi, bir dinden girip başka bir dinden çıkan kişidir. Ayetteki 'münâfikûn', bu mecazi anlamda, İslam'a girmiş gibi görünen ancak kalben ondan uzak olan kişileri ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Merad (مرد), bir şeyde aşırıya gitmek, ona alışmak ve onda inat etmek anlamına gelir. 'Meradû ale'n-nifâk' ifadesi, Medine'deki münafıkların nifakı bir huy, bir alışkanlık haline getirdiklerini ve bu konuda direndiklerini gösterir. Bu, onların nifaklarının geçici bir durum değil, kökleşmiş bir karakter özelliği olduğunu vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'merd' kelimesinin 'çıplaklık, arınmışlık' anlamından yola çıkarak, 'meradû' fiilinin bir şeyden arınmış, yani utanma ve çekinme duygusundan arınmış bir şekilde o fiili işlemeye devam etmek olduğunu belirtir. Ayetteki bağlamda, Medine'deki münafıkların nifak konusunda hiçbir çekince duymadan, pervasızca bu hallerini sürdürdüklerini ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'merd' kökünün 'direnç gösterme, bir şeye karşı koyma' anlamlarını taşıdığını belirtir. 'Meradû ale'n-nifâk' ifadesi, münafıkların nifaklarını terk etme konusunda direnç gösterdiklerini, bu kötü huylarından vazgeçmediklerini ve adeta nifakın kendilerine yapıştığını anlatır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İlim (علم), bir şeyi olduğu gibi idrak etmektir. Ayetteki 'lâ ta'lemühüm' (onları bilmezsin) ifadesi, insanların münafıkların iç yüzünü, gizledikleri küfrü tam olarak idrak edemeyeceklerini belirtir. 'Nahnu na'lemühüm' (Biz onları biliriz) ise, Allah'ın onların tüm gizli hallerine vakıf olduğunu, hiçbir şeyin O'ndan gizli kalmadığını vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ilim' kavramının Kur'an'da sadece bilgi edinme değil, aynı zamanda derinlemesine kavrama ve hakikati idrak etme anlamı taşıdığını belirtir. Bu ayetteki 'ta'lemühüm' ve 'na'lemühüm' ifadeleri, münafıkların gerçek kimliklerinin sadece Allah tarafından tam olarak bilinebileceğini, insanların yüzeysel bilgiden öteye geçemeyeceğini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Azap (عذاب), bir şeyi engellemek, alıkoymak anlamına gelir. İnsanlara verilen ceza, onları istediklerinden alıkoyduğu için 'azap' olarak adlandırılır. Ayetteki 'senu'azzibuhum merrateyn' (onlara iki defa azap edeceğiz) ifadesi, münafıklara hem dünyada hem de ahirette olmak üzere iki farklı türde ceza verileceğini belirtir. Bu, onların nifaklarının ciddiyetini ve karşılığının ağırlığını gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'azap' kelimesinin mecazi kullanımlarına değinir. Burada 'iki defa azap' ifadesi, münafıkların dünyada yaşadıkları sıkıntıları (örneğin, sürekli korku ve endişe içinde olmaları, müminler tarafından dışlanmaları) ve ahirette karşılaşacakları büyük azabı kapsar. Bu, onların hem ruhen hem de bedenen cezalandırılacaklarını ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'azap' kelimesinin kökenini ve farklı kullanımlarını detaylandırır. 'Merrateyn' (iki defa) ifadesinin tefsirinde, bunun dünyadaki rezillik ve ahiretteki ceza olabileceği gibi, dünyada müminlerin elinden çektikleri ve ölüm anındaki azap da olabileceğini belirtir. Ayetteki bu ifade, münafıkların cezalarının katmerli olacağını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Azîm (عظيم), hem maddi hem de manevi büyüklüğü ifade eder. 'Azâbin azîm' (büyük bir azap) ifadesi, münafıkların ahirette karşılaşacakları azabın niteliğini, şiddetini ve dehşetini vurgular. Bu, onların nifaklarının sadece dünyevi değil, aynı zamanda ebedi ve çok büyük sonuçları olacağını gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): el-Kefevî, 'azîm' kelimesinin 'büyüklük, yücelik' anlamlarını açıklarken, bu kelimenin Allah'ın sıfatlarından biri olduğunu ve aynı zamanda bir şeyin niteliğini abartmak için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'azâbin azîm' ifadesi, bu azabın sıradan bir ceza olmadığını, aksine dehşet verici ve tahammül edilemez bir büyüklükte olduğunu pekiştirir.