Tevbe Sûresi 81. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Ferih (فَرِحَ) kelimesi, bir şeyden dolayı duyulan neşe ve hoşnutluk halini ifade eder. Ayetteki 'ferihall-muhallefûn' (geri kalanlar sevindiler) ifadesi, münafıkların savaşa katılmayıp geride kalmaktan duydukları memnuniyetsizliği değil, bilakis bu durumdan hoşnut olmalarını, hatta bunu bir başarı gibi görmelerini anlatır. Bu sevinç, Allah'ın emrine karşı gelmenin getirdiği bir rahatlama ve dünya menfaatine düşkünlüğün bir göstergesidir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ferih (فَرِحَ) fiili, burada 'sevinmek' anlamında kullanılmıştır. Ancak bu sevinç, övgüye değer bir sevinç değil, aksine kınanması gereken bir durumdur. Zira onlar, Allah Resûlü'nün hilafına, yani ona muhalefet ederek geride kalmaktan sevinç duymuşlardır. Bu, onların iman zayıflığını ve dünya hayatına düşkünlüklerini gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Muhallefûn (الْمُخَلَّفُونَ) kelimesi, 'halefe' (خَلَفَ) fiilinden türemiş olup, geride bırakılanlar, bir işten geri kalanlar anlamına gelir. Ayetteki bağlamda, Tebük Seferi'ne katılmayıp Medine'de kalan münafıklar ve mazeretsiz olarak savaştan geri duranlar kastedilmektedir. Bu kelime, onların isteyerek veya isteyerek olmasa da geride kalmış olmalarını ve bu durumun bir kusur olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Halef (خَلَفَ) kökü, bir şeyin arkasından gelmek veya bir şeyi geride bırakmak anlamlarına gelir. Muhallefûn (الْمُخَلَّفُونَ) ise, başkaları öne geçerken geride bırakılan veya geride kalmayı tercih eden kimselerdir. Ayette, Allah Resûlü ve müminler cihat için yola çıkarken, onların geride kalmayı tercih etmeleri ve bu durumdan sevinç duymaları, onların imanlarındaki eksikliği ve cihattan kaçınma eğilimlerini açıkça ortaya koyar.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'halef' kökünden türeyen kelimeler, genellikle bir şeyin yerine geçme veya bir şeyden sonra gelme anlamlarını taşır. Ancak 'muhallefûn' özelinde, burada bir 'geri kalma', 'geride bırakılma' durumu söz konusudur. Bu, sadece fiziksel bir geri kalma değil, aynı zamanda ahlaki ve dini bir geri kalmışlığı, yani Allah'ın emrine uymama ve cihattan kaçınma durumunu ifade eder. Bu kavram, münafıkların toplumsal ve dini konumlarını belirler.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Cihad (جهاد), 'cehd' (جهد) kökünden gelir ve bir işi başarmak için tüm gücü sarf etmek, zorluğa katlanmak anlamına gelir. 'Yücahidû' (يُجَـٰهِدُوا۟) fiili, Allah yolunda düşmanla savaşmak, nefisle mücadele etmek ve dini yaymak için gösterilen her türlü çabayı kapsar. Ayetteki bağlamda, münafıkların mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda savaşmaktan hoşlanmamaları, onların bu büyük gayretten kaçındıklarını ve dünya hayatına düşkünlüklerini gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Cihad kelimesi, Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahiptir. Sadece silahlı mücadeleyi değil, aynı zamanda Allah'ın dinini yaymak, nefisle mücadele etmek, iyiliği emredip kötülükten sakındırmak gibi her türlü gayreti ifade eder. Ayetteki 'en yücahidû' (cihat etmeleri) ifadesi, münafıkların bu kapsamlı gayretten, özellikle de mallarını ve canlarını feda etme boyutundan hoşlanmadıklarını, yani Allah yolunda fedakarlık yapmaktan kaçındıklarını belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sebîl (سبيل) kelimesi, gidilen yol anlamına gelir. Kur'an'da genellikle 'sebîlullah' (Allah yolu) şeklinde kullanıldığında, Allah'ın rızasına ulaştıran, O'nun dinini yücelten ve emirlerine uygun olan yolu ifade eder. Ayetteki 'fî sebîlillâh' (Allah yolunda) ifadesi, cihat eyleminin sadece bir savaş değil, aynı zamanda Allah'ın belirlediği yüce bir amaç uğruna yapılan bir gayret olduğunu vurgular. Münafıkların bu yolda cihat etmekten hoşlanmamaları, onların Allah'ın rızasını değil, kendi çıkarlarını gözettiklerini gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Sebîl (سبيل), hem maddi hem de manevi anlamda yol demektir. 'Sebîlullah' (Allah yolu) tabiri, Allah'ın emrettiği, razı olduğu ve cennete ulaştıran her türlü hayırlı işi ve yolu kapsar. Bu ayetteki kullanımıyla, cihat eyleminin Allah'ın dinini yüceltme ve O'nun hükümlerini uygulama amacına yönelik olduğunu belirtir. Münafıkların bu yoldan yüz çevirmeleri, onların Allah'ın maksadından uzak olduklarını gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Harr (حرّ) kelimesi, sıcaklık anlamına gelir. Ayetteki 'lâ tenfirû fîl-harri' (sıcakta savaşa çıkmayın) ifadesi, münafıkların Tebük Seferi'nin zorlu şartlarından, özellikle de çöl sıcağından kaçınmak için ileri sürdükleri bir bahaneyi dile getirir. Bu, onların cihada katılmama nedenlerini meşrulaştırma çabasıdır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Harr (حرّ), bilinen sıcaklık anlamındadır. Ancak ayetteki kullanımı, sadece fiziksel bir sıcaklığı değil, aynı zamanda bu sıcaklığın getirdiği zorluğu ve meşakkati de ima eder. Münafıklar, bu zorluğa katlanmak istemedikleri için savaştan geri kalmışlardır. Allah ise onlara, bu dünya sıcağından daha şiddetli olan cehennem ateşinin sıcaklığını hatırlatarak, onların bu bahanelerinin geçersizliğini ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Fıkıh (فقه), bir şeyi derinlemesine anlamak, idrak etmek ve kavramak anlamına gelir. Sadece yüzeydeki bilgiyi değil, aynı zamanda bir şeyin özünü ve hikmetini kavramayı ifade eder. Ayetteki 'lev kânû yefkahûn' (keşke anlasalardı) ifadesi, münafıkların cehennem ateşinin şiddetini ve dünya hayatındaki geçici sıkıntıların ahiretteki azapla kıyaslanamayacağını idrak edemediklerini belirtir. Onların bu anlayış eksikliği, dünya menfaatlerine düşkünlüklerinin ve ahiret bilincinden yoksunluklarının bir sonucudur.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Fıkıh (فقه), bir şeyin hakikatini ve iç yüzünü kavramaktır. 'Yefkahûn' (يَفْقَهُونَ) fiili, burada sadece duymak veya bilmek değil, aynı zamanda bu bilginin gerektirdiği şekilde hareket etmeyi ve sonuçlarını idrak etmeyi de içerir. Münafıklar, cehennem ateşinin varlığını belki biliyorlardı, ancak onun şiddetini ve kendileri için ne anlama geldiğini gerçek anlamda kavrayamadıkları için dünya sıcağını bahane ederek cihattan kaçınmışlardır. Bu, onların basiret eksikliğini gösterir.