Lâ yaslâhâ illâ-l-eşkâ
(15-16) O ateşe, ancak yalanlayıp yüz çeviren en bedbaht kimse girer.
Ona ancak en azgın olan girer.
Leyl Suresi 15. ayet, cehenneme girecek olanların niteliğini 'en azgın' olarak belirterek, bu kavramın derinliğini ve Kur'an'daki ahlaki ve dini bağlamını vurgular. Ayet, 'yaslanmak' fiili ve 'en azgın' sıfatı üzerinden, inkarcılığın ve haktan yüz çevirmenin nihai sonucunu dilbilimsel bir kesinlikle ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'صلى' (salâ) kelimesinin asıl anlamının 'ateşe maruz kalmak, ateşe girmek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'يصلاها' ifadesi, cehennem ateşine girme ve onun azabına katlanma durumunu açıkça ortaya koyar. Bu, sadece bir yere girmek değil, aynı zamanda o yerin olumsuz etkilerine maruz kalmaktır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'صلى' fiilinin Kur'an'da genellikle azap ve ceza bağlamında kullanıldığını vurgular. 'يصلاها' ifadesi, cehennemin yakıcı azabına maruz kalmayı mecazi olarak değil, doğrudan bir gerçeklik olarak ifade eder. Bu, inkarcıların kaçınılmaz sonunu gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'salâ' kökünden türeyen kelimelerin Kur'an'da genellikle 'ceza' ve 'karşılık' kavramlarıyla ilişkili olduğunu belirtir. 'Yaslanmak' fiili, burada sadece fiziksel bir eylem değil, aynı zamanda işlenen günahların bir sonucu olarak çekilen manevi ve fiziksel azabı ifade eder. Ayetteki kullanımı, ilahi adaletin tecellisidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'شقاء' (şakâ) kelimesinin 'zorluk, meşakkat, bedbahtlık' anlamına geldiğini ve 'أشقى' (eşka) kelimesinin ise 'en bedbaht, en talihsiz' anlamında bir ism-i tafdil olduğunu belirtir. Ayetteki 'الأشقى' ifadesi, inkarcılık ve günahkarlıkta en ileri seviyeye ulaşmış, haktan tamamen yüz çevirmiş kişiyi tanımlar.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'شقاء' kelimesinin 'saadet'in zıttı olduğunu ve 'أشقى'nın ise 'şakâ'da en ileri olanı' ifade ettiğini açıklar. Ayetteki bağlamda 'الأشقى', Allah'ın ayetlerini yalanlayan ve imandan yüz çeviren, bu nedenle de en büyük bedbahtlığa düşen kişidir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'şakâ' kavramının Kur'an'da 'saadet' (felah) kavramının karşıtı olarak kullanıldığını ve genellikle ahiretteki kötü akıbeti ifade ettiğini belirtir. 'الأشقى' ifadesi, sadece dünyevi bir talihsizliği değil, aynı zamanda ahiretteki ebedi azabı hak eden, inkarcılıkta en ileri giden kişiyi tanımlar. Bu, Kur'an'ın ahlaki ve dini terminolojisinde önemli bir yer tutar.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ş-k-y' kökünün Kur'an'da genellikle 'inkar, isyan ve kötü akıbet' ile ilişkilendirildiğini belirtir. 'الأشقى' kelimesi, bu kökün ism-i tafdil formu olarak, inkarcılıkta ve Allah'ın emirlerine karşı gelmekte en aşırıya gidenleri ifade eder. Bu kişiler, cehenneme girmeyi hak edenlerdir.
Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri
Terzibaba - Necdet Ardıç
En büyük şâki şirk ehli ve kâtil olanlardır. Ve bunlar oraya yaslanacaklardır, yani oraya yatırılacaklardır.
الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰ
(Ellezî kezzebe ve tevellâ.)