el-Berr

el-Berr — İyilik ve İhsanı Sınırsız Olan

Mânâ. el-Berr, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup “kullarına karşı iyiliği, cömertliği, lütuf ve ihsanı sınırsız olan” demektir. İsmin anlamı, Kur'an'daki “birr” kavramıyla yakından ilişkilidir. Kelâm âlimleri, el-Berr ismini tanımlarken “birr” kelimesinin ifade ettiği geniş çerçeveden hareket ederler. Bu çerçeve, Bakara sûresinde (2/177) belirtildiği üzere iman, ibadet ve ahlâka dair bütün iyilikleri ve erdemleri kapsar. Ezherî, “birr” kavramının “iyilikte (ihsan) genişlik ve fazlalığı” anlattığını ve bütün hayırlı işleri içeren bir isim olduğunu belirtir. Fahreddin er-Râzî ise “birr”i, “bütün taatleri ve insanı Allah’a yaklaştıran bütün hayırlı işleri ifade eden bir kelime” olarak tanımlar. Bu bağlamda el-Berr, tüm bu iyiliklerin, erdemlerin ve hayırların mutlak kaynağı ve sahibi olan varlık anlamına gelir.

Etimoloji. İsim, Arapçada “iyilik, sadakat, itaat” gibi anlamlara gelen ب-ر-ر (b-r-r) kökünden türemiştir. “Berr” (البرّ) kelimesi, kalıcı bir nitelik bildiren sıfat-ı müşebbehe formundadır. Aynı kökten gelen ve “iyilik yapan” demek olan “bâr” (البار) ise ism-i fâil olup anlık bir eyleme işaret edebilir. Dilciler, “berr” formunun hem anlamca daha geniş olduğunu hem de iyiliğin kesintisiz ve sürekli bir vasıf olduğunu ifade ettiğini belirtirler. Bu yapı, Allah'ın iyiliğinin bir fiilden ibaret olmayıp Zât'ının ayrılmaz ve daimi bir sıfatı olduğunu gösterir.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Berr. Kaynak metinde, el-Berr isminin Kur'an-ı Kerîm'de doğrudan Allah'a nispet edildiği ayetler zikredilmemektedir. Ancak ismin anlamını ve derinliğini açıklamak için, imana, ibadete ve ahlâka dair bütün iyilikleri kapsayan birr kavramının geçtiği Bakara sûresinin 177. ayetine atıf yapılmaktadır. Bu ayet, ismin kavramsal çerçevesini çizmede temel bir referans noktası olarak kullanılır.

Anlamca yakın isimler. er-Rahmân, er-Rahîm, el-Kerîm, el-Vehhâb, el-Latîf, el-Vedûd.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Allah'ın el-Berr olması, O'nun kullarına olan muamelesinin temelinde mutlak iyilik, lütuf ve şefkatin bulunduğunu ifade eder. O, vaadine sadık, kullarına karşı son derece cömert ve merhametlidir; iyilikleri ve nimetleri kesintisizdir. Bu ismi idrak eden bir mü'min, hayatındaki her iyiliğin ve güzelliğin kaynağının Allah olduğunu bilir. Bu ismin kula yansıması, kişinin “birr” sahibi bir insan olma gayretidir. Yani mü'min, inancında, ibadetlerinde, ailesine ve topluma karşı davranışlarında dürüstlüğü, sadakati ve en güzel ahlâkı sergilemeye çalışır. Allah'ın kendisine olan sınırsız iyiliğine, O'na itaat ederek ve O'nun yarattıklarına iyilik yaparak karşılık vermesi gerektiğini anlar. Böylece kul, el-Berr olan Rabbine yaklaşmak için bütün hayırlı işlerde bir yarış içinde olur.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Berr" maddesi · Ezherî, Tehẕîbü’l-luġa · Fahreddin er-Râzî, Mefâtîhu’l-gayb.