el-Kâdir

el-Kâdir — Her Şeye Gücü Yeten

Mânâ. el-Kâdir, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "her şeye gücü yeten" demektir. Kelâm âlimleri bu ismi, "âciz olmayan, aklen mümkün olan her şeye kayıtsız şartsız gücü yeten" şeklinde tanımlar. Bu kudret, Allah'ın ilim ve irade sıfatlarıyla yakından ilişkilidir. Zira kâinattaki varlıkların farklı şekillerde ve zamanlarda meydana gelmesi, yaratıcının her şeyi tabiatı gereği değil, kendi irade ve tercihiyle yaptığını gösterir. Bir fiilin iradeyle gerçekleşmesi ise ancak tam bir kudretle mümkündür. Gazzâlî'nin belirttiği gibi, Allah dilerse yapan, dilemezse yapmayandır. Örneğin, Allah şu anki kozmik düzeni sonlandırıp kıyameti getirmeye muktedir olsa da, bu konudaki iradesini kendi ilminde belirlediği bir vakte ertelemiştir.

Etimoloji. İsim, Arapça ق-د-ر (k-d-r) kökünden gelen kadr (kudret) mastarına dayanır. Bu kök sözlükte "gücü yetmek, bir şeyi ölçü ile yapmak, planlamak, kıymetini bilmek, rızkını daraltmak" gibi anlamlara gelir.

Kâdir ve Kadîr Nüansı. Kur'an-ı Kerîm'de Allah'ın kudretini ifade eden Kâdir, Kadîr ve Muktedir isimleri, Kâdir'den başlayarak artan ve zenginleşen bir gücü ifade eder. Kadîr ismi, Kâdir'e göre daha vurgulu bir mânaya sahiptir. Aralarındaki önemli bir fark, Kur'an'da Kâdir isminin insanlara da nispet edilmesine karşın, Kadîr isminin sadece Allah için kullanılmış olmasıdır.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Kâdir. Kâdir ismi, Kur'an'da yedi âyette tekil, beş âyette ise tazim (yüceltme) amacıyla çoğul (kādirîn) sîgasıyla olmak üzere toplam on iki defa Allah'a izâfe edilmiştir. Bu âyetlerde ilâhî kudret genellikle âyet indirmek, azap göndermek, ölüleri diriltmek gibi belirli konularla ilişkilendirilir. Bununla birlikte, Allah'ın kudretini ifade eden kudret kavramı 103 yerde, daha mübalağalı bir anlam taşıyan Kadîr ismi 45 âyette ve Muktedir ismi 4 âyette Allah'a nispet edilir. Özellikle Kadîr ismi, geçtiği yerlerin çoğunda "O, her şeye hakkıyla gücü yetendir" ifadesiyle çok daha geniş ve kapsamlı bir kudreti belirtir.

Anlamca yakın isimler. Kavî, Muktedir, Cebbâr, Azîz, Kahhâr.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Ehl-i sünnet kelâmcılarına göre Kâdir (kudret), Allah'ın zâtî-sübûtî sıfatlarındandır. İnsanın sahip olduğu güç ise sınırlı, sonradan verilmiş ve ilâhî bir emanet niteliğindedir; dolayısıyla Allah'ın mutlak kudretiyle kıyaslanamaz. Bu ismi idrak eden mü'min, gücün gerçek sahibinin Allah olduğunu bilir ve O'na dayanır. Nitekim Hz. Peygamber'in bir işe karar verirken hayırlısını istemek için öğrettiği istihâre duasında bu teslimiyet açıkça görülür: "Allah'ım! Senden, senin ilim ve kudretinden hayır beklerim. Senin büyük lütfundan talep ederim. Sen kādirsin, benim gücüm yetmez; sen bilirsin, ben bilmem." Abdülkerîm el-Kuşeyrî'ye göre, Allah'ın Kâdir olduğu şuurunu taşıyan bir kimse, uğradığı haksızlık karşısında intikam peşine düşmez; çünkü bilir ki Allah, onun hakkını kendisinden çok daha etkin bir şekilde alacaktır.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Kādir" maddesi · Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât.