er-Rakîb
er-Rakîb (Rakib) (Gözeten). Rakîb, her an gören ve gözeten anlamıyla yalnız Hakk'a yakışan bir isimdir. Füsûs bunu Îsâ'nın (a.s.) dilinden bir âyetin diziliş sırrıyla açar: kul aralarından alınınca gözeticilik tümüyle Hakk'a kalır; ve Rakîb isminin cümlede öne geçişi, Rablığın kul karşısındaki önceliğini gö
er-Rakîb — Her Şeyi Gözetip Kontrol Eden
Mânâ. er-Rakîb, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "bütün varlıkları ve her durumu sürekli gözetleyip kontrol eden, koruyan" demektir. Âlimler bu ismi, hiçbir şeyin kendisinden gizli kalmadığı, bir an bile gaflet etmesi düşünülemeyen ve bu sebeple gözetimi altındaki varlıkların oluşumunda, varlığını sürdürmesinde veya yok olmasında hiçbir aksaklığa yer vermeyen mutlak gözleyici (Hafîz) olarak tanımlar. O, kullarının bütün hallerini bilir ve her anlarını kayıt altında tutar.
Etimoloji. İsim, Arapça ر-ق-ب (r-k-b) kökünden gelen ve sözlükte "gözetlemek, kontrol etmek; beklemek" anlamlarına sahip olan rakb (rukūb, rekābet) mastarına dayanır. Rakîb kelimesi bu kökten türeyerek "gözetleyip kontrol eden" mânâsını kazanır.
Kur'an-ı Kerîm'de er-Rakîb. "Rakîb" ismi Kur'an'da beş âyette geçse de, bunlardan üçünde doğrudan Allah'a nisbet edilir. Diğer ikisi ise Hz. Şuayb'ın dilinden bir bekleyişi (Hûd 11/93) ve insanın sözlerini yazan meleği (Kāf 50/18) ifade eder. Allah'a izâfe edildiği üç âyet şunlardır:
| # | Sure / Ayet | Bağlam |
|---|---|---|
| 1 | Nisâ 4/1 | Allah'ın insanlar üzerinde gözetleyici olduğu |
| 2 | Mâide 5/117 | Hz. Îsâ'nın, ümmetinin tek gözetleyicisinin Allah olduğunu belirtmesi |
| 3 | Ahzâb 33/52 | Allah'ın her şeyi gözetleyici olduğunun vurgulanması |
Ayrıca, "Şüphesiz rabbin her an gözetleme yerindedir" meâlindeki Fecr sûresi 14. âyeti de içerik olarak er-Rakîb isminin anlamını teyit eder.
Anlamca yakın isimler. Rakîb ismi, varlığı hakkıyla bilme (Alîm), görme (Basîr), işitme (Semî‘), her şeye tanıklık etme (Şehîd), gözetip koruma (Hafîz) ve her şeyi murakabe etme (Müheymin) anlamlarını özünde barındırır.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. er-Rakîb ismi, Allah'ın gözetim ve kontrolünün mutlak, kesintisiz ve kusursuz olduğunu ifade eder. Hiçbir varlık O'nun denetiminin dışına çıkamaz. Bu ismin kuldaki tecellisi, "murakabe" ahlâkını doğurur. Murakabe, kulun bütün söz, fiil ve düşüncelerinin sürekli olarak Allah tarafından gözetlendiği bilincini taşımasıdır. Bu şuur, mü'mini istikametten ayrılmamaya, günahlardan sakınmaya ve davranışlarında samimi ve dikkatli olmaya sevk eder.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Rakîb" maddesi