İçeriğe atla

İnniyyet

'Ben'lik. Kur'an ve İnsan'ın ana kaynağı.

Tanım

İnniyyet (إنية), "ene" (ben) zamirinden türemiş, "ben'lik, benliğim" anlamında bir kavramdır. Tasavvufta kulun hakiki ben'liği ile nefsânî sahte ben'liği (enâniyyet) arasındaki ayrımı ifade eder. Necdet Ardıç ekolünde İnniyyet, "Kur'an ve İnsan'ın ana kaynağı" olarak tanımlanır; yani Hakk'ın insanda tecelli eden hakiki "Ben"idir.

İştikāk

"Ene" (أنا) = Ben. Arapça'da bu zamirden üç türev kavram oluşturulmuştur:

  1. İnniyyet / Eniyyet (إنية) — Hakiki ben'lik, varlıkta "ben"in asaleti
  2. Enâniyyet (أنانية) — Nefsin putlaşmış, benmerkezci "ben"i
  3. Ene'l-Hakk (أنا الحق) — "Ben Hakk'ım" (Hallâc)

Hallâc ve "Ene'l-Hakk"

Hallâc-ı Mansûr'un "Ene'l-Hakk" (Ben Hakk'ım) sözü, inniyyet meselesinin tasavvuf tarihindeki en dramatik ifadesidir. Bu söz:

  • Enâniyyet (şirk, küstahlık) olarak yorumlanırsa küfürdür.
  • Hakikî İnniyyet (kulun sahte ben'liğinin fânîliği, Hakk'ın hakiki "Ben"inin zuhuru) olarak yorumlanırsa tevhidin zirvesidir.

Mevlânâ Mesnevî'de (II/305 vd.) Hallâc'ı savunur ve bu sözün gerçek manasının "enâniyyeti yok edip İnniyyeti'yle baki olmak" olduğunu bildirir.

Kur'an Referansı

  • Tâhâ 20:14 — "İnnenî ene'llâhu lâ ilâhe illâ ene" (Şüphesiz ben... Ben Allah'ım; benden başka ilah yoktur.) — İnniyyetin Zât'a ait oluşunu açık gösteren ilâhî hitap.
  • Bakara 2:30 — Meleklerin "innî câilun fi'l-ard halîfe" hitabındaki innî (Ben), halifelik bağlamında insan İnniyyetinin ilahi kaynağına işaret eder.

Kul'un İnniyyeti vs. Enâniyyet

Sûfîlerce bir kulun iki "ben"i vardır:

  • Sahte ben (enâniyyet): Ayrı, müstakil, Hakk'tan gayrı olduğunu zanneden nefsin ben'liği. Bu ben putlaşırsa şirke kapı açar.
  • Hakiki ben (İnniyyet): Kulun Hakk'ın aynası olduğunu idrak eden, "Ben, O'nun ayağı altındaki tozum" şuuruna varmış ben'lik.

"Men arefe nefsehû fekad arefe Rabbeh" (Kendini bilen Rabbini bilir) hadîs-i kudsîsi (rivayet tartışmalı), İnniyyetin keşfinin Hakk'ın bilgisine açılan kapı olduğunu öğretir.

Necdet Ardıç Ekolünde

Modern Türk tasavvufunun önemli isimlerinden Necdet Ardıç, İnniyyet'i Kur'an (ilahi kelâm) ve İnsan (kâmil varlık) olmak üzere iki büyük tecellinin ortak ana kaynağı olarak tanımlar. Bu yorumda İnniyyet, hem metinsel (Kur'an) hem varlıksal (İnsan) hakikatin kaynağı olan ilahi "Ben"dir.

İlgili Kavramlar

Kaynaklar

  • İbn Arabi, el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye
  • Mevlânâ, Mesnevî (Hallâc bahsi, II/305)
  • Abdülkerîm el-Cîlî, el-İnsânü'l-Kâmil
  • Necdet Ardıç, Tasavvufî Terimler Sözlüğü

Bu Kavram'in Gectigi Eserler

Bir Ressam Hikâyesi
Bir Ressam Hikâyesi

Terzibaba - Necdet Ardıç

3x

...ın tersten okunuşudur… 26 Sıralamada Şuara, Nüzülde Zilzal Sûresidir.. Sıralamada 99 ile tüm esmaların haklarını talep etmesidir.. 26+99= 125= 8, 53 26=2+6= 8, 53 53 Ahad olan Ahmedddir.. Tayin mimi ile 40 v...

62 Bir ressam hik yesi

Hac Sûresi
Hac Sûresi
2x

...İlahi Benliği) ve Zât-ı ile Allah Hüviyeti (kıyam bi nefsihi) ile Hakk’tır. “İnnehu” Nefes-i Rahman-i nin “Hu” ile “yuhyi” diri olan gönüllerden tenfisi ile ölü-mevtâ olan gönüller diriltilir. EL-KADİR EL-KA...

234 22 27 Kur Ker Yol Hac Sûresi Murat Deruni

Vahiy ve Cebrâîl
Vahiy ve Cebrâîl
2x

k zuhurudur. “Hüvviyyet ”i, beytinin ve âlemlerin kaynağı. “İnniyyet” i, “Hakikat-i Muhammedi” ve insânın kaynağıdır. Ahadiyyet, sırf zâttan ibarettir; Hakk’a ait itibarlar da, halka ait itibarlar da orada yoktur. Hiçbir şekilde mahlûk için oraya yol yoktur. Ç

13 ve Hakîkat-i İlâhiyye
13 ve Hakîkat-i İlâhiyye
2x

mertebe de inniyyet ve hüvviyyet, özde kimlik olmuş olur. -İnniyyet mertebesi “İnsân” ve “Kûr’ân” ın kayna- ğı ki bunlar iki kardeştir. - Hüvviyyeti ise, âlemlerin ve zât -ı nın zâhir tecel- lisi olan “beyt’ül atik” (eski – ezeli ev). Beytullah olan Kâ’ be-i

Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)
Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

...Ne Demek” konusunda ciltler dolusu kitap yazılsa “İnsân” hakkında yazılacakların bitmeyeceği aşikardır. Binadan çıkılıp otoparka geçildi. Efendi Babam 59 AH … plakalı araçla Tekirdağ’a geri döndü. Ab…’ın gö...

164 2 Esmâ’ül Hüsna

Zâriyât Sûresi
Zâriyât Sûresi
2x

...runun sıfatlarının Celal Cemal delili ile hayallenir. Hakikat-i ilahi deryasının, Rahmân, Rahîm sırrınını eniyyetine erene er kamil diye nida edilir. Hakikat-i Muhamme...

260 51 31 Kur Ker Yol Zariyat Suresi ve Hazmi Tura hz. Murat Deruni

Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)
Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

...ın “hüvviyyet” ve “inniyyet” iyle ilk zuhurudur. “Hüvviyyet ”i, beytinin ve âlemlerin kaynağı. “İnniyyet” i, “Hakikat-i Muhammedi” ve insânın kaynağıdır. Ahadiyyet, sır...

Gökyüzü İnsanları Araştırması 2

Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)
Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

...lümü, “Eniyyet ve Hüviyyet” ile Eniyyet “İnsân ve Kû’rân”, Hüviyyet-i ise “Âlemler ve Kâ’be” dir. Fakîr ise Efendi Babam-dan zâhiren uzakta İstanbul’da oturduğum ve bu...

126 14 1 BEN deki TERZ BABAM Murat Kontrol

Mübârek Geceler — Bitirme Tezi
Mübârek Geceler — Bitirme Tezi

Terzibaba - Necdet Ardıç

...-ı sâbite" mertebesine, oradan da "esma" ve "ef'âl" yani zuhûr/ortaya çıkma mertebesine tenezzül etti. Böylece bütün âlemler varlıklarına kavuşup /var olup yaşam ve var olma sevincini kendi idrâkleri düzeyind...

Mübarek Geceler Bitirme Tezi

Saff Sûresi
Saff Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

...kinci (Jean Paul) da istifade etmiştir. Kûr’ân-ı Keriym-in ilk emri (Ikra’) “Oku” dur. Bu dahi Ebced hesabıyla (303) tür yani ( 33 ) tür, belki Papa Jean Paul kendisiylede ilgili bu sayının hakikatle-riyle b...

Saf Suresi

Kıyâmet Sûresi
Kıyâmet Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

...i (O-Hu-11) ile "455" tir. Vermiş olduğunuz emanet şifreleri ile uyum içindedir. Murat-Murad ismi de "Künfe Yekün" Âyetlerinde Nüket Annem (T.O = 470) ve Efendi Babamın şifreleri ile uyum içindedir. Nureddin...

165 9 Kiyâmet Sûresi̇

Altı Peygamber (Cilt 3)
Altı Peygamber (Cilt 3)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...-i Kûds-î de bildirildiği üzere, (Küntü kenzen mahfiyyen fe ahbebtü en u’rafe fe halektül halke li uğrafe bihi. ) (Ben gizli bir hazine idim bilinmekliğimi sevdim-arzu ettim ve bu halkı, onunla bilinmekliğim...

24 6 Peygamber (3)

Haşr Sûresi
Haşr Sûresi

...llisi olan “beyt’ül atik” (eski – ezeli ev). Beytullah olan Kâ’ be-i muazzama’ dır. Bâtınî mânâda “zâlûmen cehulâ” bu demektir. “O nu insân yüklendi” ifadesiyle (haşa…) Cenâb-ı Hakk yanlış bir işmi yapmış olm...

265 59 48 Ku Ker Yol Haşr Sûresi Murat Derûni

Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir
Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir

Terzibaba - Necdet Ardıç

...ile bu “Uy” ünlemini kullanır. Aslında bu ihtiyari değil izdırari ölüm ile ölenin hâlidir. Buda Sıfât tecellisi hâlinde olana malum olur. Uyduret; Böyle bir “Uydur”mayı İz-Efendi Babamın “Fil” sûresi sohbet...

179 13 Terzi-Elif-Terazi-Teradî-İrfan Mektebi-Kırk Seyir

Enbiyâ Sûresi
Enbiyâ Sûresi

...kilde mahlûk için oraya yol yoktur. Çünkü bu hal görülmez “zûlmet” âleminden, “tecelli nûrlarına” doğru, zâtın “ilk tenezzülü” dür. * [48] Vahidiyyet Vahidiyyet, yüce zâtın zuhuruna bir tecelli yeri olmaktan...

233 21 26 Kur Ker Yol Enbiya Sûresi Murat Deruni

Furkân Sûresi
Furkân Sûresi

...atik” (eski – ezeli ev). Beytullah olan Kâ’ be-i muazzama’ dır. Bâtınî mânâda “zâlûmen cehulâ” bu demektir. “O nu insân yüklendi” ifadesiyle (haşa…) Cenâb-ı Hakk yanlış bir işmi yapmış olmakta ve emaneti yan...

235 25 29 Kur Ker Yol Furkan Sûresi Murat Deruni

Hadîd Sûresi
Hadîd Sûresi

...İşte bizlerin bu ma’nâlar doğrultusunda kendimizi bilmemiz gerekmektedir ki, bu âlemin nesiyiz ve neresindeyiz, nereden geldik, sonra nereye gidilecek gibi belirli soruların cevaplarını verebilelim. Bâtın âl...

263 57 46 Ku Ker Yol Hadid Sûresi Murat Derûni

Âl-i İmrân Sûresi
Âl-i İmrân Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

...olan ahadiyyet mertebesidir, (Dal) bir bakıma ahadiyet mertebesinin delilidir, Âdem (a.s.) dan itibaren gelen peygamberlerinde ifadesidir ve bu delilin işaret ettiği mânâ (Mim) de toplanıyor yani Hakikati Muh...

40 3 ÂL-i İMRÂN-SÛRESİ

Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)
Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...(c.c) inniyyeti yönüyle ise vasıfsız tek bir varlıktır. İşte bu benlik, beşeri akıl ile anlaşılabilecek bir benlik değildir. Biz kendimizi idrâk ederek aslında bu Hakk...

75 GÜLŞEN-İ RÂZ ve ŞERHİ

Bi'smi Has, Selâm (13)
Bi'smi Has, Selâm (13)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...ve “hüviyyetimiz” vardır. Bizim hüviyyetimiz dışımız, inniyyetimiz ise bâtınımız ya’nî hakîkatimizdir. İşte bizlerin bu ma’nâlar doğrultusunda kendimizi bilmemiz gerek...

91 Bi̇i̇smi̇ Has, Selâm (13)