İçeriğe atla

Kutub

Zamanın en büyük velisi. Manevi alemin merkezi.

Tanım

Kutub, lügatte "değirmen taşının mihveri, ekseni" anlamına gelir. Tasavvuf terminolojisinde ise zamanın en büyük velisi, ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin başında yer alan ve âlemin manevî idaresinin döndüğü ekseni temsil eden zâttır. Her devirde bir tane bulunur ve "Kutbü'l-aktâb" (kutupların kutbu) diye de anılır.

Mertebeleri

Tasavvuf geleneğinde kutub birkaç mertebede zikredilir:

  1. Kutbü'l-aktâb / Kutb-ı Medâr: Âlemin ekseni; her dönemde bir tanedir.
  2. Kutbü'l-irşâd: İrşadın kendisinde toplandığı kutub — bâtınen tüm sâliklere feyz verir.
  3. Kutbü'l-ğavsi'l-âzam: Ğavs makamıyla kutbiyeti cemeden zât; Abdülkâdir Geylânî'ye nisbet edilir.

İbn Arabi / Tasavvuf Geleneği

İbn Arabi Fütûhât'ın 73. bâbında ricâlü'l-gayb hiyerarşisini detaylıca anlatır: Kutub — iki İmâm — dört Evtâd — yedi Abdâl — kırk Nücebâ — üç yüz Nukabâ. Kutbun kalbi Hz. Peygamber'in kalbi üzeredir; ona "Muhammedî meşrep" galiptir. Bu sistem ayrıca Hakîm Tirmizî'nin Hatmü'l-Evliyâ eserinde temellendirilmiştir.

Hadis

Hadis kaynaklarında açıkça "kutub" terimi geçmese de, "Ümmetimde Benî İsrâil'in peygamberleri mesabesinde âlimler/veliler vardır" mealindeki rivayetler bu hiyerarşinin delili sayılır.

Tarikat Geleneği

  • Kādiriyye'de Abdülkâdir Geylânî (ö. 561/1166) "Sultânü'l-evliyâ" ve kutub kabul edilir.
  • Nakşibendîlerde silsile-i zeheb içindeki her halife zamanının kutbu sayılabilir.
  • Sühreverdiyye ve Rifâîlik gelenekleri de kendi pîrlerini kutub olarak tanır.

İlgili Kavramlar

Kaynaklar

  • Hakîm Tirmizî, Hatmü'l-Evliyâ
  • İbn Arabi, el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye (bâb 73)
  • Şa'rânî, et-Tabakâtü'l-Kübrâ

Bu Kavram'in Gectigi Eserler

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Ahmed Avni Konuk

18x

tır. Mesnevî-i Şerîf'in şerh-i Arabîsi olan Menhec-i Kavî'de bu kıssanın rumûzu şöyle izâh olunur: “Tilki”den murâd hilekâr adam ve “arslan”dan murâd, şeyh-i nâkıs ve “eşek”ten murâd, ahmak sâlik ve “

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)
Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)

Terzibaba - Necdet Ardıç

8x

.... Allah-zat, isminin zuhur mahalli, “Kutbul a’zam, Rahman sıfat mertebesinin zuhur mahalli, Kutbul aktap ve Rahim esmâ mertebesinin zuhur mahalli ise Kutbul irşattı...

164 2 Esmâ’ül Hüsna

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Ahmed Avni Konuk

4x

nda ol! Beyt-i şerifte mezkür olan “kutub”dan murâd, “kutbu'l-aktâb” olan zât-ı şerif değildir. Fenâ ve bakâ mertebelerini ihrâz ve izn-i ilâhi ile halkı irşâda me'mür olan “kutb-ı irşâd"dır. Binâenal

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Ahmed Avni Konuk

4x

ak'tır. "Bilek"ten maksat, Hz. Pîr efendimizin mübarek zâtıdır. Çünkü Hz. Pîr efendimiz "kutbiyyet" makâmında karar kılmıştır; Hakk'ın esmâî atâları halk-ı âleme kutbun eli ile dağıtılır. "Kapı"dan ma

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Ahmed Avni Konuk

3x

üf .1181 kimin içindir?” “Teceşşüm”, bir şeyin zahmetini çekmek ve tekeffül etmek demektir. Bu itâb üzerine bey dedi ki: “Yâ Resülallâh! Benim cânım senin mülkündür. Maahâzâ cân nedir ki, sana fedâ ed

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Ahmed Avni Konuk

3x

undan ism-i Bâtn hükmüne nazaran kutub tasarruftan mezcür ve memnü'dur. Zirâ hakikatte kutbun vücüdu yoktur; “lâ mevcüde illallâh.” Halffe-i ilâhi olan kutub yeryüzünde hazine-i Hakk'ın emini olduğund

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Terzi Baba (Cilt 2)
Terzi Baba (Cilt 2)

Terzibaba - Necdet Ardıç

3x

...cak Hz. peygamberin en kâmil varislerine ihsan edildiğini belirterek, bu makamın aynı zamanda, hatemü nübüvvetin, manevi hüviyetini temsil eden, hatemül veli, olduğu belirtilir. Bu konu hakkında Cürcâni de...

39 Terzi Baba 2

Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Terzi Baba'ya Dair Zuhûrât (3)
Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Terzi Baba'ya Dair Zuhûrât (3)

Terzibaba - Necdet Ardıç

3x

...insân-ı kâmil ve hakikati Muhammediyye anlaşılır. Abdürrezzak el kaşâni ise kutbu, âlemde Allahın nazargahı olan yegâne veli diye açıklamış, bu velinin Hz Muhammedin nübüvvetinin bâtını olduğunu belirterek...

108 3 Ru ya Mana Alemi Terzi Baba ile ilgili zuhuratlar

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Ahmed Avni Konuk

2x

biiyye ve unsuriyye C. XI 257 kuvâ-yı tabliyye-i ilâhiyye C. XI 64 kuvâ-yı ulühiyyet ©. XI 65 : kuvâ-yı unsuriyye 0. HI 66; C.IX 0 kuvâ-yı zâhire C. 111 358; 0. VI 324 kuvâ-yı zâhire nüru ©. 111 359 k

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

İnsân-ı Kâmil (Cilt 1)
İnsân-ı Kâmil (Cilt 1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

...iraz bu dünyadan sıyrılmamız lazım ve de büyük bir cengaver olmak lazım. Yani tamamen bu dünyadan kopup mana âlemine yönelip, mana âleminde yaşamak lazımdır. Biz artık bunun zahir ifadesi olarak anlayabildi...

113 1 İ̇nsân-I Kâmi̇l

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Ahmed Avni Konuk

2x

i put mesâbesinde olan taayyünâta karşı olan küfrü önünde, bu ukül-i beşeriyye ashâbının anasından, babasından mevrüs olan itikâdları ve imânları eski bir imân ve i'tikâddan ibâret kalır. 1608. Onun i

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Ahmed Avni Konuk

2x

Bilcümle ehl-i âleme füyüzât-ı ilâhiyye, onun kalb-i şerifinden tevzi olunur. Ona “kutbu'l-aktâb” dahi derler. Şecere-i kevnin semere-i yegânesidir. “Parlamak”dan murâd feyz-i mukaddestir, zirâ feyz-i

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Ahmed Avni Konuk

2x

arik ve maârifin zevki senin nefsinde hâsıl olaydı, muhâl görüp inkâr etmez idin.” 3641. El-ân sana açılan vâkıât dahi evvelâ sana muhâl görünmedi mi? Ey bizim beyânâtımızı tavr-ı akıl hâricinde ve mu

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002)
Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002)

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

...lah, Efendimiz ne diyor; “biz son gelen ilkleriz” yani hem ilk hem de son dolayısıyla bütün meratibi kendisinde ihata etmiş oluyor. İşte kim ki mana itibariyle bir varlık ortaya koyuyor, mana tarafından Hz...

140 8 2002 10 CD Sohbet Aras Sohbet

Sohbet Arası Sohbetler CD 14 (2003)
Sohbet Arası Sohbetler CD 14 (2003)

Terzibaba - Necdet Ardıç

2x

...ledi? Namazı şöyle kılın, iman edin, böyle yapın. Maşallah. Onu imamlar da yapıyor kardeşim. O irşadı imamlar da yapıyor. Senin Kutbül İrşad, irşadın kutbu olduğunu nerden anlayacağız? Söyledin mi bana, H...

146 14.cd 2003 Sohbet Arasi Sohbetler

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Ahmed Avni Konuk

svese dokunsa tezekkür ederler, İmdi onlar doğru yolu görürler” âyet-i-kerimesidir. Âlem-i kebirdeki zümrüdün hâssiyyeti perişân rü'yâlara mâni' olmak ve kalbe kuvvet vermek olduğu gibi, kuvve-i müzek

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Ahmed Avni Konuk

aktı, gördü ki, burada her bir dem kimyâgerlik vardır. “Gerdûn”, felek, “mînâ”, lafz-ı Hindî olup Fârisî'de müsta'meldir, “kimyâ” ma'nâsına gelir. Binâenaleyh “mînâ-ger”, kimyâger demek olur; ve burad

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Kelime-i Şîsiyye
Kelime-i Şîsiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

...arrufu gibidir; ve sûret hasebiyle tasarrufu, selâtîn hakkındaki tasarrufu gibidir. Bu da iki nevi’dir: Birincisi hilâfete makrûn olur. İkincisi hilâfete makrûn olmaz. Velâyet-i muhammediyyenin ikinci nev’...

Kelime-i Şîsiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Nefsiyye

Sohbet Arası Sohbetler CD 19 (2006)
Sohbet Arası Sohbetler CD 19 (2006)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...biât etmesi gerekmektedir. Bu Allah’ın hükmüdür, diyerek de bu kadar ağır basmaktalar. Dedim: Kardeşim sen neden bahsediyorsun? Gel otur bakalım, konuşalım biraz. Ama demin hani konuşmanın özelliklerinde...

151 19 12.cd 2006 Sohbet Arasi Sohbetler

Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1)
Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...ri anıldıkça boyun eğmek ve selâm vermek âdettir. Rahmet dilemek lazımdır, çünkü birisine selam verseniz o da size "aleykümselâm" der, yani Allah sana da selâmet versin demektir. Bu selamı Hakk'ın sevgili ku...

163 1 Esmâ’ül Hüsnâ

TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları
TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları

Terzibaba - Necdet Ardıç

...i mekan olması da güneş sistemine itibaren alemlere itibaren âli mekan değildir. Çünkü ondan çok daha büyük güneşler olduğunu ilim söylüyor. Güneş kendi manzumesini teşkil eden gezegene nazaran yani gezeg...

191 Fusûsu’l-Hi̇kem

Hac Sûresi
Hac Sûresi

...Şam'da, Horasan'da, Medine'de ve daha birçok şehirlerde dervişleriyle sohbette veya murakabe halinde olan veliler boyun eğmişler, "İşittik, inandık, tasdik ettik" demişlerdir. Hayrette kalan dervişlerine; "...

234 22 27 Kur Ker Yol Hac Sûresi Murat Deruni

Muhammed Sûresi
Muhammed Sûresi

...kutb-ı âlem yukarıda îzâh olunduğu üzere âlem-i şehâdette zât-ı Hakk’ın libâs-ı ahîr ile tecellîsinden ibârettir. Ey sâmi’, şârih-i fakirin bu sözünden sakın kutbun süreti ve taayyünü Hakk’ın zâtı olduğu...

251 47 28 Kur Ker Yol Muhammed sav Suresi Murat Deruni

Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü
Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü

Terzibaba - Necdet Ardıç

...bülvakit bu zat-ı şeriftir. Kutb-u âlem makamıdır. 7- Fenaî kül, mahvı kül olur, bu kimse hiçbir makamda muttasıf değildir. Ne ilim ne de marifet ne müşahede, hepsi m...

84 Hikâyeler – Vecizeler – Atalar sözü

Karagün Dostuyum (Cilt 2)
Karagün Dostuyum (Cilt 2)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...ertebesi alâkasızlıkla elde edil­mez. Bu hal öyle nazik bir konudur ki yanlış ve anlaşılması güç bir söz söylemekten korkuyorum. (Hazreti ALLAH kendi aşkını, ilmini her­kese vermemiştir) desem, O'nu hasis...

85 Karagün Dostuyum (ii)

Kelime-i Nûhiyye
Kelime-i Nûhiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

...rılmaz. Binâenaleyh onun devrinin [3/51] evveli ve âhiri yoktur. لمَقْصُــودِ، طَالِــب ٌ مــا هــو فيــهلمُسْــتَطِيل ِ مَائِــلٌ، خَــارِج ٌ عَــنلطَّرِيــق ِِ وصاحِــب ُ لحَرَكَــةُ صاحِــب ُ خيــال ٍ إ...

Kelime-i Nûhiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Subbûhiyye

Kelime-i İlyâsiyye
Kelime-i İlyâsiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

...îl eden seyyârâta nazaran mahall-i kutb ve küre-i arza nazaran dördüncü felektir. Şöyle ki: Birincisi medâr-ı Arz, ikincisi medâr-ı Zühre, üçüncüsü medâr-ı Utârid v...

Kelime-i İlyâsiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i İnâsiyye

Tuhfetu'l-Uşşâkî
Tuhfetu'l-Uşşâkî

Terzibaba - Necdet Ardıç

...ik taşı, rengini ondan alır. Yıldızların cisim olarak büyüğü, ziya menfeati yönünden efdali ve kemallisidir. “Kutb-ul evtab” ve “kutb-ul abdal” ın mertebesi ise "cediy" şimal yıldızı (oğlak) mertebesidir ki...

08 Tuhfetul Ussaki

Sohbet Arası Sohbetler CD 21
Sohbet Arası Sohbetler CD 21

Terzibaba - Necdet Ardıç

...tubluk görevinin devam etmesi için görülmemiştir demiştiniz de o yönden merak ettim… İşte o, Efendimizden evvel ona verilen bir lakap yani İslamiyet gelmezden evvel o günün haliyle kendisine verilen ve mer...

153 21 10.cd Sohbet Arasi Sohbetler

Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 2)
Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 2)

Terzibaba - Necdet Ardıç

...sarmalanıyor, edebe mugayir olmasın diye koşmamak için kendimi zor tutuyordum. Yol üzerinde bulunan caminin şadırvanından abdest tazeledikten sonra sağ tarafa türbeye yöneldim. Kapısına yaklaştığımda kilit...

Bir Salikin Seyr Yol Hikayesi 2

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Ahmed Avni Konuk

vî hazretleri, bu beyt-i şerifin, şu hadis-i şerife işâret olduğunu beyân buyurmuştur: “Hâzim ve ihtiyâtkâr o kimsedir ki nefsine hükmeder ve ölümden sonra olan şey için amel kılar; ve âciz o kimsedir

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7

Ahmed Avni Konuk

yledi. 1834, Onun rühunun hilyelerini dahi sıfatından ve tarikından ve makâmından ve vücüdundan gösterdi. Ya'ni, “Hz. Bâyezid, o hazretin zâhir vücüduna ve cismine âid nişanları ve alâmetleri söylediğ

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7