Kutub
Zamanın en büyük velisi. Manevi alemin merkezi.
Tanım
Kutub, lügatte "değirmen taşının mihveri, ekseni" anlamına gelir. Tasavvuf terminolojisinde ise zamanın en büyük velisi, ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin başında yer alan ve âlemin manevî idaresinin döndüğü ekseni temsil eden zâttır. Her devirde bir tane bulunur ve "Kutbü'l-aktâb" (kutupların kutbu) diye de anılır.
Mertebeleri
Tasavvuf geleneğinde kutub birkaç mertebede zikredilir:
- Kutbü'l-aktâb / Kutb-ı Medâr: Âlemin ekseni; her dönemde bir tanedir.
- Kutbü'l-irşâd: İrşadın kendisinde toplandığı kutub — bâtınen tüm sâliklere feyz verir.
- Kutbü'l-ğavsi'l-âzam: Ğavs makamıyla kutbiyeti cemeden zât; Abdülkâdir Geylânî'ye nisbet edilir.
İbn Arabi / Tasavvuf Geleneği
İbn Arabi Fütûhât'ın 73. bâbında ricâlü'l-gayb hiyerarşisini detaylıca anlatır: Kutub — iki İmâm — dört Evtâd — yedi Abdâl — kırk Nücebâ — üç yüz Nukabâ. Kutbun kalbi Hz. Peygamber'in kalbi üzeredir; ona "Muhammedî meşrep" galiptir. Bu sistem ayrıca Hakîm Tirmizî'nin Hatmü'l-Evliyâ eserinde temellendirilmiştir.
Hadis
Hadis kaynaklarında açıkça "kutub" terimi geçmese de, "Ümmetimde Benî İsrâil'in peygamberleri mesabesinde âlimler/veliler vardır" mealindeki rivayetler bu hiyerarşinin delili sayılır.
Tarikat Geleneği
- Kādiriyye'de Abdülkâdir Geylânî (ö. 561/1166) "Sultânü'l-evliyâ" ve kutub kabul edilir.
- Nakşibendîlerde silsile-i zeheb içindeki her halife zamanının kutbu sayılabilir.
- Sühreverdiyye ve Rifâîlik gelenekleri de kendi pîrlerini kutub olarak tanır.
İlgili Kavramlar
Kaynaklar
- Hakîm Tirmizî, Hatmü'l-Evliyâ
- İbn Arabi, el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye (bâb 73)
- Şa'rânî, et-Tabakâtü'l-Kübrâ
Bu Kavram'in Gectigi Eserler

Ahmed Avni Konuk
18x“tır. Mesnevî-i Şerîf'in şerh-i Arabîsi olan Menhec-i Kavî'de bu kıssanın rumûzu şöyle izâh olunur: “Tilki”den murâd hilekâr adam ve “arslan”dan murâd, şeyh-i nâkıs ve “eşek”ten murâd, ahmak sâlik ve “”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Terzibaba - Necdet Ardıç
8x“.... Allah-zat, isminin zuhur mahalli, “Kutbul a’zam, Rahman sıfat mertebesinin zuhur mahalli, Kutbul aktap ve Rahim esmâ mertebesinin zuhur mahalli ise Kutbul irşattı...”
164 2 Esmâ’ül Hüsna

Ahmed Avni Konuk
4x“nda ol! Beyt-i şerifte mezkür olan “kutub”dan murâd, “kutbu'l-aktâb” olan zât-ı şerif değildir. Fenâ ve bakâ mertebelerini ihrâz ve izn-i ilâhi ile halkı irşâda me'mür olan “kutb-ı irşâd"dır. Binâenal”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Ahmed Avni Konuk
4x“ak'tır. "Bilek"ten maksat, Hz. Pîr efendimizin mübarek zâtıdır. Çünkü Hz. Pîr efendimiz "kutbiyyet" makâmında karar kılmıştır; Hakk'ın esmâî atâları halk-ı âleme kutbun eli ile dağıtılır. "Kapı"dan ma”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Ahmed Avni Konuk
3x“üf .1181 kimin içindir?” “Teceşşüm”, bir şeyin zahmetini çekmek ve tekeffül etmek demektir. Bu itâb üzerine bey dedi ki: “Yâ Resülallâh! Benim cânım senin mülkündür. Maahâzâ cân nedir ki, sana fedâ ed”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Ahmed Avni Konuk
3x“undan ism-i Bâtn hükmüne nazaran kutub tasarruftan mezcür ve memnü'dur. Zirâ hakikatte kutbun vücüdu yoktur; “lâ mevcüde illallâh.” Halffe-i ilâhi olan kutub yeryüzünde hazine-i Hakk'ın emini olduğund”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Terzibaba - Necdet Ardıç
3x“...cak Hz. peygamberin en kâmil varislerine ihsan edildiğini belirterek, bu makamın aynı zamanda, hatemü nübüvvetin, manevi hüviyetini temsil eden, hatemül veli, olduğu belirtilir. Bu konu hakkında Cürcâni de...”
39 Terzi Baba 2

Terzibaba - Necdet Ardıç
3x“...insân-ı kâmil ve hakikati Muhammediyye anlaşılır. Abdürrezzak el kaşâni ise kutbu, âlemde Allahın nazargahı olan yegâne veli diye açıklamış, bu velinin Hz Muhammedin nübüvvetinin bâtını olduğunu belirterek...”
108 3 Ru ya Mana Alemi Terzi Baba ile ilgili zuhuratlar

Ahmed Avni Konuk
2x“biiyye ve unsuriyye C. XI 257 kuvâ-yı tabliyye-i ilâhiyye C. XI 64 kuvâ-yı ulühiyyet ©. XI 65 : kuvâ-yı unsuriyye 0. HI 66; C.IX 0 kuvâ-yı zâhire C. 111 358; 0. VI 324 kuvâ-yı zâhire nüru ©. 111 359 k”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Terzibaba - Necdet Ardıç
2x“...iraz bu dünyadan sıyrılmamız lazım ve de büyük bir cengaver olmak lazım. Yani tamamen bu dünyadan kopup mana âlemine yönelip, mana âleminde yaşamak lazımdır. Biz artık bunun zahir ifadesi olarak anlayabildi...”
113 1 İ̇nsân-I Kâmi̇l

Ahmed Avni Konuk
2x“i put mesâbesinde olan taayyünâta karşı olan küfrü önünde, bu ukül-i beşeriyye ashâbının anasından, babasından mevrüs olan itikâdları ve imânları eski bir imân ve i'tikâddan ibâret kalır. 1608. Onun i”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Ahmed Avni Konuk
2x“Bilcümle ehl-i âleme füyüzât-ı ilâhiyye, onun kalb-i şerifinden tevzi olunur. Ona “kutbu'l-aktâb” dahi derler. Şecere-i kevnin semere-i yegânesidir. “Parlamak”dan murâd feyz-i mukaddestir, zirâ feyz-i”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Ahmed Avni Konuk
2x“arik ve maârifin zevki senin nefsinde hâsıl olaydı, muhâl görüp inkâr etmez idin.” 3641. El-ân sana açılan vâkıât dahi evvelâ sana muhâl görünmedi mi? Ey bizim beyânâtımızı tavr-ı akıl hâricinde ve mu”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Terzibaba - Necdet Ardıç
2x“...lah, Efendimiz ne diyor; “biz son gelen ilkleriz” yani hem ilk hem de son dolayısıyla bütün meratibi kendisinde ihata etmiş oluyor. İşte kim ki mana itibariyle bir varlık ortaya koyuyor, mana tarafından Hz...”
140 8 2002 10 CD Sohbet Aras Sohbet

Terzibaba - Necdet Ardıç
2x“...ledi? Namazı şöyle kılın, iman edin, böyle yapın. Maşallah. Onu imamlar da yapıyor kardeşim. O irşadı imamlar da yapıyor. Senin Kutbül İrşad, irşadın kutbu olduğunu nerden anlayacağız? Söyledin mi bana, H...”
146 14.cd 2003 Sohbet Arasi Sohbetler

Ahmed Avni Konuk
“svese dokunsa tezekkür ederler, İmdi onlar doğru yolu görürler” âyet-i-kerimesidir. Âlem-i kebirdeki zümrüdün hâssiyyeti perişân rü'yâlara mâni' olmak ve kalbe kuvvet vermek olduğu gibi, kuvve-i müzek”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Ahmed Avni Konuk
“aktı, gördü ki, burada her bir dem kimyâgerlik vardır. “Gerdûn”, felek, “mînâ”, lafz-ı Hindî olup Fârisî'de müsta'meldir, “kimyâ” ma'nâsına gelir. Binâenaleyh “mînâ-ger”, kimyâger demek olur; ve burad”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“...arrufu gibidir; ve sûret hasebiyle tasarrufu, selâtîn hakkındaki tasarrufu gibidir. Bu da iki nevi’dir: Birincisi hilâfete makrûn olur. İkincisi hilâfete makrûn olmaz. Velâyet-i muhammediyyenin ikinci nev’...”
Kelime-i Şîsiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Nefsiyye

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...biât etmesi gerekmektedir. Bu Allah’ın hükmüdür, diyerek de bu kadar ağır basmaktalar. Dedim: Kardeşim sen neden bahsediyorsun? Gel otur bakalım, konuşalım biraz. Ama demin hani konuşmanın özelliklerinde...”
151 19 12.cd 2006 Sohbet Arasi Sohbetler

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...ri anıldıkça boyun eğmek ve selâm vermek âdettir. Rahmet dilemek lazımdır, çünkü birisine selam verseniz o da size "aleykümselâm" der, yani Allah sana da selâmet versin demektir. Bu selamı Hakk'ın sevgili ku...”
163 1 Esmâ’ül Hüsnâ

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...i mekan olması da güneş sistemine itibaren alemlere itibaren âli mekan değildir. Çünkü ondan çok daha büyük güneşler olduğunu ilim söylüyor. Güneş kendi manzumesini teşkil eden gezegene nazaran yani gezeg...”
191 Fusûsu’l-Hi̇kem

“...Şam'da, Horasan'da, Medine'de ve daha birçok şehirlerde dervişleriyle sohbette veya murakabe halinde olan veliler boyun eğmişler, "İşittik, inandık, tasdik ettik" demişlerdir. Hayrette kalan dervişlerine; "...”
234 22 27 Kur Ker Yol Hac Sûresi Murat Deruni

“...kutb-ı âlem yukarıda îzâh olunduğu üzere âlem-i şehâdette zât-ı Hakk’ın libâs-ı ahîr ile tecellîsinden ibârettir. Ey sâmi’, şârih-i fakirin bu sözünden sakın kutbun süreti ve taayyünü Hakk’ın zâtı olduğu...”
251 47 28 Kur Ker Yol Muhammed sav Suresi Murat Deruni

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...bülvakit bu zat-ı şeriftir. Kutb-u âlem makamıdır. 7- Fenaî kül, mahvı kül olur, bu kimse hiçbir makamda muttasıf değildir. Ne ilim ne de marifet ne müşahede, hepsi m...”
84 Hikâyeler – Vecizeler – Atalar sözü

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...ertebesi alâkasızlıkla elde edilmez. Bu hal öyle nazik bir konudur ki yanlış ve anlaşılması güç bir söz söylemekten korkuyorum. (Hazreti ALLAH kendi aşkını, ilmini herkese vermemiştir) desem, O'nu hasis...”
85 Karagün Dostuyum (ii)

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“...rılmaz. Binâenaleyh onun devrinin [3/51] evveli ve âhiri yoktur. لمَقْصُــودِ، طَالِــب ٌ مــا هــو فيــهلمُسْــتَطِيل ِ مَائِــلٌ، خَــارِج ٌ عَــنلطَّرِيــق ِِ وصاحِــب ُ لحَرَكَــةُ صاحِــب ُ خيــال ٍ إ...”
Kelime-i Nûhiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Subbûhiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“...îl eden seyyârâta nazaran mahall-i kutb ve küre-i arza nazaran dördüncü felektir. Şöyle ki: Birincisi medâr-ı Arz, ikincisi medâr-ı Zühre, üçüncüsü medâr-ı Utârid v...”
Kelime-i İlyâsiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i İnâsiyye

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...ik taşı, rengini ondan alır. Yıldızların cisim olarak büyüğü, ziya menfeati yönünden efdali ve kemallisidir. “Kutb-ul evtab” ve “kutb-ul abdal” ın mertebesi ise "cediy" şimal yıldızı (oğlak) mertebesidir ki...”
08 Tuhfetul Ussaki

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...tubluk görevinin devam etmesi için görülmemiştir demiştiniz de o yönden merak ettim… İşte o, Efendimizden evvel ona verilen bir lakap yani İslamiyet gelmezden evvel o günün haliyle kendisine verilen ve mer...”
153 21 10.cd Sohbet Arasi Sohbetler

Terzibaba - Necdet Ardıç
“...sarmalanıyor, edebe mugayir olmasın diye koşmamak için kendimi zor tutuyordum. Yol üzerinde bulunan caminin şadırvanından abdest tazeledikten sonra sağ tarafa türbeye yöneldim. Kapısına yaklaştığımda kilit...”
Bir Salikin Seyr Yol Hikayesi 2

Ahmed Avni Konuk
“vî hazretleri, bu beyt-i şerifin, şu hadis-i şerife işâret olduğunu beyân buyurmuştur: “Hâzim ve ihtiyâtkâr o kimsedir ki nefsine hükmeder ve ölümden sonra olan şey için amel kılar; ve âciz o kimsedir”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Ahmed Avni Konuk
“yledi. 1834, Onun rühunun hilyelerini dahi sıfatından ve tarikından ve makâmından ve vücüdundan gösterdi. Ya'ni, “Hz. Bâyezid, o hazretin zâhir vücüduna ve cismine âid nişanları ve alâmetleri söylediğ”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7
Bilgiler
- era
- klasik
- arabic
- قطب
- domain
- tasavvuf
- related_to
- gavs,ricali-gayb,abdal,veli