Câmi'

EL-CÂMİ

Bütün varlıkları zâtında cem etmiş demektir.

Namaz kılmak için müslümanların toplandığı yere ve onun içine cami derler, içini daha geniş tutarsak dünyamız bir camidir ki bütün insanları içine almış, bilerek ve bilmeyerek herkes ibadet halindedir. Herkes kendi lisanınca Allah der, bu dediklerini bilmeseler de kulağı delik arif kimseler bunu işitirler. Herkes ya doğrudan doğruya Allah'a yönelmiştir ya da bilvasıta yönelmiştir. Hatta putların bile Allah'ı aradıkları o şeylerde onu bulabileceklerini zannederler.

Yalnız doğrudan doğruya Hakk'ın zâtına doğru yol alan müslümanlar daha kısa zamanda Hakk'a varmış olurlar. Puta, altına erkeğe, kıza tapanların yolculuğu daha uzun sürer, ömürlerine kâfi gelmemek ihtimalleri de vardır.

İnsanların bütün azgınlık devirleri olan orta yaşlar sona erdi mi vazifelerini yapamaz oldular mı eyvah derler ama iş işten geçmiştir. Ömür sermayesi tükenmiştir, yerine sarf olunmamıştır. Elbet bu sarfiyatın hesabı sorulacaktır.

Cami keyfiyeti burada da kalmaz; kâmil insânların gönlü de bir camidir. Bir Kâ’be-dir.

Vücudunu Kâ’be yapan kâmil insânların gönülleri de kıble olmuştur. Canlı bir Kâ’be demektir. Cenâb-ı Hak oraya nazar eder, füyûzat oradan dağılır semadaki güneş gibi.

Hazreti Mevlânâ'nın olduğu yerde dönmesi de kainatı temsil eden vücudunun gönül mihveri etrafında dönmesi ve hakîkat sırrının neşesinin tezahüründen başka birşey değildir. Oyun ve oyuncak değildir. Dervişler de onun etrafında dönerler, yıldızların güneş etrafında dönmeleri gibi.

Bir ev kadını evinde çalışır, yani mihveri etrafında döner. Maşuk mevkiindedir. Erkek ve çocuklar dışarıda devirlerini yapıp asıllarına iltihak ederler ve her akşam evlerine dönerler. Burada bir mihver etrafında toplanır dönerler. Dağılıp sonra toplanmak ise evvela imkan sonra tasdik edenin kanununun nizamı olmuştur. Bilerek, bilmeyerek, isteyerek ve istemeyerek uyduğumuz hayat anlayışından biridir.