Bakara 31-33 ayeti hangi Fass ile bağlanır ve neden?

Bakara Sûresi'nin 31-33. ayetleri, Allah'ın Âdem'e bütün isimleri öğretmesi, ardından meleklerin Âdem'e secde etmesini emretmesi ve İblis'in bu emre karşı gelmesi hadisesini anlatır. Bu kıssa, tasavvufî açıdan insanın yeryüzündeki halîfelik makamının temelini oluşturur. Halîfe, lugatte 'ardından gelen, vekîl' anlamına gelir ve tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfını ifade eder. Bakara 30'da geçen "innî câilun fi'l-ardı halîfeh" (yeryüzünde bir halîfe yaratacağım) ayeti, esmâ-i ilâhiyyenin câmî bir mahalde izhârının Âdem'de tecellî ettiğini açıklar. Bu tecellî, Âdem'in tüm esmâyı kabule müsait câmî bir mahalle sahip olmasıyla gerçekleşir.

Bu ayetler, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserindeki Âdemiyye Fassı ile doğrudan ilişkilendirilir. Âdemiyye Fassı, halîfeliğin esmânın talep ettiği zuhûr mahallinin doldurulması olduğunu serdeder. Esmâ, ancak sûret-i kâmilde toplandıkça hilâfet vasfı tahakkuk eder. Bu sûretin câmîliği insanı, ondaki câmîliğin tahkîki ise insân-ı kâmili getirir. Dolayısıyla, Bakara 31-33. ayetlerinde Âdem'e esmânın öğretilmesi ve onun bu esmâya mazhar olması, halîfelik makamının ve insân-ı kâmil mertebesinin temelini oluşturur. Âdem, esmânın aynası olarak kendi başına müstakil bir vücud iddia etmez, aksine mücellâ olduğu ölçüde aksedeni gösterir. Bu durum, insanın Hak'ın zuhûruna mahal olması ve nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanarak Hak'ın hilâfet emanetini izhâra ehil hale gelmesiyle gerçekleşir.