Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1) kitabı sâlik için hangi açıdan yol gösterir?

Esmâ'ül Hüsnâ, tasavvuf yolunda ilerleyen sâlik için dört temel kademede yol gösterir. Birinci kademe, zikrî esmâdır. Bu mertebede sâlik, Allah'ın 99 ismini tek tek tilâvet eder, virdlerde okur ve her ismin kalbine yerleşmesini hedefler. Bu, ismin lafzî ve tekrar yoluyla içselleştirilmesi sürecidir.

İkinci kademe, ahlâkî esmâdır. Sâlik, "Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanın" hadîsinin amelî karşılığını bu mertebede bulur. Örneğin, 'er-Rahmân' isminin tecellîsiyle merhametli, 'el-Halîm' isminin tecellîsiyle yumuşak huylu, 'el-Latîf' isminin tecellîsiyle latîf bir karaktere bürünür. Bu, isimlerin ahlâkî bir dönüşüme vesile olmasıdır.

Üçüncü kademe, mârifet kademesidir. Bu aşamada sâlik, isimleri sadece tilâvet etmekle kalmaz, aynı zamanda onları müşâhede eder. Her ismin tecellîsini kâinatta ve kendi kalbinde gözlemler. Esmâ, bu mertebede Hak ile kul arasında bir köprü vazifesi görür, sâlikin Hak'la olan bağını derinleştirir.

Dördüncü kademe, zâtî esmâdır. Bu son mertebede sâlik, esmâdan zâta doğru bir urûc (yükseliş) yaşar. Her ismin sahibinin tek bir Hak olduğu idrâkine ulaşır. Esmâlar bu noktada hâlâ isimdir, ancak sâlikin gözünde 'tek Hak'ın çoklu vechelerine' dönüşürler. Bu, kesretten vahdete doğru bir bakış açısı kazanma halidir. Bu süreç, sâlikin Hakk'a mi'râc yolculuğunun ana bölümünü oluşturan Hazarât-ı Hamse'deki mertebelerle de ilişkilidir (Hazarat-ı Hamse).