Esmâ'ül Hüsnâ kaç kademede ele alınır?

Esmâ'ül Hüsnâ'nın tasavvuftaki ele alınışı, sâlikin manevî yolculuğunda katettiği aşamaları gösteren dört mertebeden oluşur.

Birinci kademe, zikrî esmâdır. Bu mertebede, Allah'ın 99 isminin tek tek tilâvet edilmesi, virdlerde okunması ve her ismin sâlikin kalbine yerleşmesi amaçlanır. Bu, esmâ ile ilk tanışma ve kalbî bağlantı kurma adımıdır.

İkinci kademe, ahlâkî esmâdır. Bu, "tehallaku bi-ahlâkillâh" (Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanın) hadîsinin amelî karşılığıdır. Sâlik, "er-Rahmân" isminin tecellîsiyle merhametli, "el-Halîm" isminin tecellîsiyle yumuşak huylu, "el-Latîf" isminin tecellîsiyle latîf bir karaktere bürünür. Bu mertebede esmâ, sâlikin ahlâkını güzelleştiren birer vasıta hâline gelir.

Üçüncü kademe, mârifet kademesidir. Bu aşamada sâlik, her ismi sadece tilâvet etmekle kalmaz, aynı zamanda müşâhede eder. Her ismin tecellîsini kâinatta ve kendi kalbinde gözlemler. Esmâ, bu mertebede Hak ile kul arasında bir 'köprü' vazifesi görür ve sâlikin Hak'kı idrâk etmesine vesile olur. Her bir Esmâ'ül Hüsnâ'nın bir 'rab' (rabb-i hâs) konumunda olması, bu müşâhedeyi destekler¹.

Dördüncü kademe, zâtî esmâdır. Bu son mertebede sâlik, esmâdan zâta urûc eder. Her ismin sahibinin tek bir Hak olduğu idrâkine ulaşır. Esmâlar yine isim olarak kalır, ancak sâlikin gözünde 'tek Hak'ın çoklu vechelerine' dönüşür. Bu, kesretten vahdete bakışın bir tezahürüdür. Bu mertebeler, tasavvufî ekollerde önemli bir saha teşkil eder ve sâlikin manevî gelişiminde temel bir rol oynar².