İnsan-ı Kamil nedir?
İnsan-ı Kâmil, tasavvufta ilahî isim ve sıfatların tam mazharı olan, âlemlerin varlık sebebi ve göz bebeği kabul edilen yüce bir makamdır. Bu kavram, Abdülkerîm el-Cîlî'nin el-İnsânü'l-Kâmil adlı eseriyle sistematize edilmiş olup, Hakîkat-i Muhammediyye ile özdeşleştirilir¹. İnsan-ı Kâmil, Cenâb-ı Hakk'ın bütün âlemleri var etmezden evvel ilk tecelli ettiği mertebe olup, bütün âlemlerin aldığı isimdir². Sâlikin seyr-i sülûkunda ulaştığı Ahadiyyet (Cem'ul Cem) makamını ifade eder ve Allah ile âlem arasındaki berzah olarak kabul edilir³·⁴.
Detaylı cevap
İnsan-ı Kâmil, tasavvufî düşüncede varlığın ve bilginin merkezinde yer alan temel bir kavramdır. Abdülkerîm el-Cîlî'nin İbn Arabî ekolünü devam ettirerek sistematize ettiği bu öğreti, ilahî gayenin gerçekleştiği nihai makamdır⁴.
İnsan-ı Kâmil ile Kâmil İnsan Arasındaki Fark: Tasavvufta "İnsan-ı Kâmil" ile "Kâmil İnsan" arasında önemli bir ayrım yapılır. İnsan-ı Kâmil, bütün âlemlerin aldığı isimdir ve Hakîkat-i Muhammediyye'nin zuhurudur⁵·⁶. Bu makamda tek bir İnsan-ı Kâmil vardır ki o da Hazret-i Muhammed'dir (s.a.v.)⁷·⁸·⁹·¹⁰. O, Allah ism-i camiinin mutlak manada tek yüklenicisidir⁷.
Kâmil insan ise, İnsan-ı Kâmil'in belirli sahalarda onun gölgesi hükmünde olan, kemale ermiş bireylerdir¹¹. Yani, beşer olarak yaşamış ve kemalata ulaşmış kişiler "kâmil insan" olarak adlandırılırken, "İnsan-ı Kâmil" makamı sadece Hakîkat-i Muhammediyye'ye aittir⁸. Kâmil insan, aşağıdan yukarıya doğru kemalata ulaşmaya çalışırken, İnsan-ı Kâmil hakikati itibarıyla yukarıdan aşağıya doğru zuhur edendir⁹.
İnsan-ı Kâmil'in Fonksiyonu: İnsan-ı Kâmil, Allah ile âlem arasındaki berzahtır ve o olmasa âlem yok olur⁴. O, Zat yolunun anahtarıdır; "Bismillahirrahmanirrahim" ifadesi bir bakıma İnsan-ı Kâmil'i temsil eder, zira Allah Rahman ve Rahim ismiyle bütün esmâ-i ilahiyeyi İnsan-ı Kâmil'den açar¹². Âlem-i mânâda ricâlü'l-gayb gibi manevî hiyerarşiler de İnsan-ı Kâmil'in hakikati altında işler (Ricâlü'l-Gayb).
Makamı: İnsan-ı Kâmil'in makamı "Ahadiyyet" veya "Cem'ul Cem" olarak ifade edilir; bu, toplamların toplamı anlamına gelir³. Bu mertebe, Hazerât-ı Hamse'nin beşinci ve son mertebesinde ulaşılan nihai makamdır⁴.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları · s.233“İşte yeryüzünde insanlar arasında söylenen insan-ı kamil diye vasfedilen kimseler “kamil insanlar”dır, insan-ı kamil değildir, hangisi olursa olsun tek insan-ı ”Oku
- 2Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet, s. 67“Yalnız fizik olarak insanlara baktığımızda bütün insanlar kamil insandır. Yani bu beden et kemik yönüyle baktığımız zaman bütün insanlar kamil insandır. Çünkü b”Oku
- 3Kelime-i Tevhîd, s. 385“İnsân-ı kâmil: "Kâmil İnsan" anlamındadır. Makamı: "Ahadiyyet" (Cem'ul Cem) toplamların toplamı. Evet bu alem ve Kelime-i Tevhid kitabını gerçekten ancak seyr-i”Oku
- 4İnsan-ı Kamil
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002), s. 87“Gerçi Ali, Veli ile Veli, Ali aynı şey ama İnsan-ı Kamil ile Kamil insan aynı şey değildir. İnsan-ı Kamil bütün bu alemlerin aldığı isim, biz İnsan-ı Kamil’in i”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 21, s. 104“Gerçi Ali Veli, Veli Ali o Veli’yle Ali, Ali’yle Veli aynı şey ama insan-ı kamille, kamil insan aynı şey değil. İnsan-ı kamil bütün bu alemlerin aldığı isim. Bi”Oku
- 7İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları, Bölüm 233“İşte yeryüzünde insanlar arasında söylenen insan-ı kamil diye vasfedilen kimseler “kamil insanlar”dır, insan-ı kamil değildir, hangisi olursa olsun tek insan-ı ”Oku
- 8Kelime-i Muhammediyye, s. 96“Yani beşer olarak yaşamış gelmiş her ne kadar insan-ı kamil diye söyleniyorsa da kamil insan, bir tek insan-ı kamil var, hem beşer olarak hem Hakikat-i Muhammed”Oku
- 9Kelime-i Yahyâviyye, s. 54“﴿١﴾ اَلرَّحْمَنُ ﴿٢﴾ عَلَّمَ الْقُرْاَنَ ﴿٣﴾ خَلَقَ الاِنْسَانَ Buradaki “insan”dan kasıt yukarıda da bahsedilmişti her ne kadar beşer manasına yani bireysel fi”Oku
- 10A'yân-ı Sâbite, s. 410“İnsân-ı Kâmil’in en kâmillisi Kemâllisi peygamberimizdir, İnsân-ı kâmil de sadece O’dur. O’nun dışındakilere de kâmil insân diye teleffuz etmemiz gerekmektedir.”Oku
- 11Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (30), s. 19“Kamil insan ise, kemalat bir sahanın kemalatı dır çünkü cümle Kamil insan diye geçmiyor Kamil insane, Kamil insan ise hangi esma-i ilahiyenin tasarrufunda ise v”Oku
- 12Kelime-i Lûtiyye, Bölüm 159“Veli insan-ı kamil, insan-ı Kamil de anahtardır zaten başlı başına. Kimin anahtarı; Zat’i yolun anahtarıdır. İşte “Bismillahirrahmanirrahim” dediğimiz bir bakım”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.