Gaflet kavramı için Şuaybiyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?

Gaflet, manevi uyanıklık yokluğu ve Hakk'tan habersizlik hâli olarak tanımlanır². Tasavvufta dört kademede tezahür eder: halk gafleti, havâss gafleti (kalp gafleti), havâss-ı havâss gafleti (mertebede gaflet) ve ehass-ı havâss gafleti (ulvî makamda Hak'tan başkasını fark etme). Şuaybiyye Fassı'nda gafletin tedâvîsi, sâlikin "tahavvül" bahsiyle ilişkilendirilir. Bu, sâlikin özünü bildiği hakikatin, dış dünyada farklı sûretlere bürünse dahi, o hakikatten gaflet etmemesi ve hiçbir sûretle kayıtlanmaması anlamına gelir¹. Yani, sâlikin her tecellîde Hakk'ı müşâhede edebilmesi, sûretlerin ardındaki mânâyı idrâk etmesi esastır. Bu durum, Hz. Hızır'ın Hz. Musa'nın güçlüklerini çözdüğü ve her bir güçlük için bir anahtar verdiği kıssadaki hikmetlere benzer bir işleyişe sahiptir; dışsal olayların ardındaki bâtınî sırların idrâki gaflet perdesini aralar³. Gafletten kurtulmak için sâlikin, Kelime-i Tevhid zikri gibi manevi araçlarla nefs-i emmare mertebesinden kurtulması ve bâtınî sırların anahtarı olan Huruf-u Mukattaa gibi derin anlamlara yönelmesi de önemlidir⁴. Bu sayede sâlik, her yüzde Hakk'ı müşâhede ederek gafletten uzaklaşır ve manevi uyanıklığa erişir¹.