Fenâ fillâh kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Fenâ fillâh kavramı, tasavvuf sülûkunun zirve makâmı olup, İdrîsiyye Fassı ile ilişkilendirilir. Bu makam, sâlikin kendi vücud iddiasından soyunup Hak ile kâim olduğu hâli ifade eder ve Rahmân Sûresi'nin 26-27. ayetlerinde geçen "yeryüzünde olan herkes fânîdir, sadece Rabbinin vechi bâkîdir" ifadesinden asıl dayanağını alır. Fenâ fillâh, fenâ-yı ef'âl, fenâ-yı sıfât ve fenâ-yı zât silsilesinin tepe noktasıdır ve İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinde İdrîsiyye Fassı'nda detaylıca ele alınır.
Detaylı cevap
Fenâ fillâh, tasavvufta sâlikin sülûkunun kemâle erdiği makamdır; ancak bu bir son değil, bekâ billâh'a geçişin başlangıcıdır. Fenâ, lugatte 'yok olmak, son bulmak' anlamına gelirken, tasavvufta sâlikin nefsinin sıfat ve vasıflarının Hakk'ın sıfatları karşısında perdesizleşmesi, kendi vücud iddiasından soyunmasıdır. Bu makam, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinde yer alan 27 Fass'tan biri olan İdrîsiyye Fassı ile ilişkilendirilir. İdrîsiyye Fassı, hikmet-i kuddûsiyye'yi temsil eder ve fenânın tathîr, mevt-i irâdî ve ruhâniyet aşamalarıyla açıklanır. Fenâ fillâh, "Allah'ta yok olma" anlamına gelir ve "lâ mevsûfe illâ Allah" (sıfatlanmış olan ancak Allah'tır) kelimesiyle ifade edilir. Bu makamın zikri "Ya Ahad" olup, âlemi "Âlem-i Ceberrut" yani Hakikat-i Muhammedi'dir. Peygamberi ise "Ruhullah" lakaplı Hz. İsa'dır¹. Fenâ fillâh hâlinden nüzul ve tenzil ile İnsan-ı Kâmil olarak tekrar dünyaya dönme süreci yaşanır²·³·⁴. Ancak her mertebenin fenâ fillâh'ı kendi sınırları içinde düşünülmelidir; örneğin Nûhiyyet mertebesindeki fenâ fillâh ile Îseviyyet mertebesindeki fenâ fillâh farklılık gösterir⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Tevhîd · s.355““fena fillah” Allahta fani olmaktır. Makamı: "Teşbih" (benzetme)dir. "Fenâ fillah" (Allah'ta yok olma) Allah'ta fani olmaktır. Zikri: "Ya Ahad"dır. Alemi: "Âlem”Oku
- 2Ramazan ve Oruç · s.137“Bu “fena fillah” halinden nüzul ve tenzil ile “İnsan-ı kamil” olarak tekrar dünyaya dönmeye başlıyor. İşte bu hakikati, şimdilik “fena fillah” mertebesinde bekl”Oku
- 3Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1) · s.210“Bu “fena fillah” halinden nüzul ve tenzil ile “İnsan-ı kamil” olarak tekrar dünyaya dönmeye başlıyor. İşte bu hakikati, şimdilik “fena fillah” mertebesinde bekl”Oku
- 4Mübârek Geceler · s.104“Bu “fena fillah” halinden nüzul ve tenzil ile “İnsan-ı kamil” olarak tekrar dünyaya dönmeye başlıyor. İşte bu hakikati, şimdilik “fena fillah” mertebesinde bekl”Oku
- 5Altı Peygamber (Cilt 2) · s.22“Ancak burada ki, (fenâ fillâh) “Hakk’ta fânî-yok olmak hususu, Îseviyyet mertebesinde ki, (fenâ fillâh) ile karıştırmayalım. Bura da ki; (fenâ fillâh) Nûhiyyet ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.