İçeriğe atla

Hazarât-ı Hamse kavramının sâlik için pratik yansıması nedir?

Sâlik AmelTemel düzey4 görüntülenme7 kaynak
Kısa cevap

Hazarât-ı Hamse, sâlikin Hakk'a mi'râc yolculuğunda yedi nefs mertebesini aştıktan sonra girdiği ve varlığın beş ilâhî mertebesini içeren bir sistemdir (Hazarat-ı Hamse, K1-297). Bu mertebeler, Hakk'ın zâtından başlayıp âlem-i şehâdete inen tenezzülâtı ifade eder ve sâlikin kendi hakikatini daha iyi idrak etmesi için bilinmesi zaruridir¹. Sâlik, nefs mertebelerini seyr ettikten sonra Hazarât-ı Hamse ile "âfaki" seyrine devam eder ve bu sayede "Nefs-i İlâhî" idrak olunmaya başlar²·³·⁴. Ârifin kalbi, tüm hazarâtı kuşatıcı olduğundan, bir hazretteki sûreti müşâhede etmesiyle diğer hazarâttaki sûretleri de hıfzeder ve bu durum, o ârifin kalbinin cemî'-i hazarâtı câmi' olduğunu gösterir⁵·⁶.

Detaylı cevap

Hazarât-ı Hamse, tasavvufta varlığın Hak'tan halka doğru tedrîcî tenezzülünü gösteren beş ana mertebedir. Sâlik için bu kavramın pratik yansıması, öncelikle yedi nefs mertebesinin aşılmasıyla başlayan bir içsel yolculuğun devamı niteliğindedir (Hazarat-ı Hamse). Sâlik, nefs mertebelerini tamamladıktan sonra Hazarât-ı Hamse ile "âfaki" bir seyre geçer; bu seyr, dış âlemdeki varlık mertebelerini kendi içinde idrak etme sürecidir². Bu idrak, sâlikin "Nefs-i İlâhî"yi kavramasına yol açar³.

Hazarât-ı Hamse'nin bilinmesi, ârifin kendi hakikatini daha iyi anlaması için elzemdir¹. Çünkü âlemler, Cenâb-ı Hakk'ın isimlerinin ve sıfatlarının zuhur yerleridir ve bu zuhurlar sonsuz olduğu gibi, zuhur yerleri de sonsuzdur¹. İnsan, İslâm fıtratı üzere doğduğu için Hazarât-ı Hamse'nin özelliklerini kendi içinde dürülü olarak taşır⁷.

Gerçek bir ârif, tüm hazarâtı kuşatmış, yani kalbi ıtlâk üzere olup Hazarât-ı Hamse'nin tamamını ihâta etmiştir⁵. Böyle bir ârif, bir mahlûkun hazret-i şehâdetteki sûretine teveccühü kesilse bile, diğer bir hazretin müşâhedesinde olacağından, o mahlûkun sûreti ârifin müşâhede ettiği hazrete intikal eder⁵. Ârifin kalbi tüm hazarâtı câmi' olduğundan, onun himmetiyle halkettiği şeyin sûreti tüm hazarâtta zâhir olur⁵. Bu durum, ârifin müşâhede ettiği bir hazretteki sûretin, eşyanın tümüne câmi olan "kitâb-ı mübîn" gibi olduğunu gösterir⁶. Dolayısıyla Hazarât-ı Hamse, sâlikin varlığın katmanlarını idrak ederek kendi içindeki ilâhî hakikati keşfetmesi ve Hakk'ın zuhurlarına ayna olması için pratik bir rehber niteliğindedir.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) · s.147“-------------- Yine arifin kendi hakikatini daha iyi bilebilmesi için, “hazaratı hamse-i ilahiyeyi” (beş ilahi tenezzül mertebesini” de bilmesi zaruridir. Bu se”Oku
  2. 2Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
  3. 3Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.267“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
  4. 4Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.143“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
  5. 5Kelime-i İshâkiyye · s.152“Fakat ârif cemî’-i hazarâtı zabtetmiş ise, ya’ni onun kalbi ıtlâk üzere olup “hazarât-ı hamse”nin kâffesini ihâta etmiş ise, o mahlûk olan 6/42 şeye hazret-i şe”Oku
  6. 6TB. Kelime-i İshâkiyye · s.107“Binâenaleyh hazarât-ı hamseyi muhît olan arif, hazarat-ı hamse mertebelerini bilen ihata etmiş olan arif, kendi mahlûkunun bir hazrette olan suretini o hazreti ”Oku
  7. 7Kevkeb — Yıldız · s.38“c) ( 4 ) İslâmın hakikati ( 5 ) Hazarat-ı hamse “Her insân İslâm fıtratı üzere doğar” buyuran efendimizin sözünü açıklıyor adeta... Ayrıca ( 5 ) hazârat-ı hamse”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.