Üzeyriyye Fassı'nın sâlik için pratik yansıması nedir?

Üzeyriyye Fassı'nın sâlik üzerindeki pratik yansıması, sülûkun belirli aşamalarında ortaya çıkan hâl ve mârifetlerle kendini gösterir. Sâlik, bu fassın hikmetiyle kendi "izâfî benliğine" ulaşır ve bu benliği keserek Hakikat-i Muhammediyye'den yansıyan ışığı almaya başlar²·³. Bu durum, sâlikin nefs mertebelerinde başkalarını kendine ayna ve imtihan olarak görmesinden, tevhidin ilk basamağına geçerek davranışlarının düşüncelerinin yansıması olduğunu idrâk etmesine yol açar¹.

Bu seyr, özellikle Nefs-i Mülhime mertebesinde sâlikin kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan ilham almaya başlamasıyla ilişkilidir (Nefs-i Mülhime). Ancak bu aşamada sâlikin "hayalî hevâ" tuzağına düşme tehlikesi vardır; yani mârifet ve keşif sandığı şeylerin kendi hayalinin yansıması olabileceği bir durumla karşılaşabilir⁴. Üzeyriyye Fassı'nın pratik yansıması, sâlikin bu tehlikeyi aşarak, Hak'tan gelen doğrudan idrâklere, yani mükâşefeye yönelmesini sağlar (Mükâşefe).

Sâlik, bu süreçte kalbini Hak'tan gelen ilimle temizler. Uluhiyet mertebesinden, yani Allah esmâsından alınan ilim, Mürşid-i Kâmil'in gönül aynası aracılığıyla Nefs-i Küll mertebesinden sâliklere sohbetler ile içirilir⁵·⁶·⁷·⁸·⁹·¹⁰. Bu ilim, sâlikin çalışmalarına yansır ve ona ilmi açılımlar sağlar. Böylece sâlik, kendi isimlenmiş benliğini keserek Mûsevîyet hakikatlerini yaşar ve Hak'la olan ilişkisinin ezelî mahiyetini idrâk eder²·¹¹. Bu, sâlikin gönlünü ilâhî tecellilerin yansıdığı parlak bir aynaya dönüştürmek için mâsivâyı temizlemesiyle mümkün olur¹².