İçeriğe atla

İslâm, İmân, İkân eserinde Hased kavramı nasıl ele alınır?

Kitap-KonuOrta düzey1 görüntülenme7 kaynak
Kısa cevap

Hased, tasavvuf ahlâkında kalbin en tehlikeli hastalıklarından biri olarak kabul edilir ve başkasındaki nimetin yok olmasını isteme şeklinde tanımlanır. Bu duygu, mümini mümine düşman eden, amelleri yok eden ve dünyevî-uhrevî saadeti kemiren bir afettir. Kur'ân-ı Kerîm'de Felâk Sûresi'nin 5. ayetinde "ve min şerri hâsidin izâ hased" (kıskançlık ettiği vakit kıskananın şerrinden Allah'a sığınırım) buyrularak hasedin tehlikesine işaret edilir¹. Hadis-i şerifte ise hasedin iyilikleri ateşin odunu yediği gibi tükettiği belirtilir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde hased, kibirin gayrimeşru çocuğu olarak nitelendirilir; kibir sahibi olan kimsede mutlaka hasedin de bulunacağı ifade edilir². İblis'in Âdem'e secde etmekten kaçınması ve ona düşman olması da kibrinden ve Âdem'in ilâhî katındaki mükerremiyetine duyduğu hasedden kaynaklanmıştır³·².

Detaylı cevap

Hased, tasavvuf ahlâkında "kalbin hastalıkları" (emrâzü'l-kulûb) arasında önemli bir yer tutar ve kibir, ucb, riyâ gibi diğer temel hastalıklarla birlikte anılır. Bu dört hastalığın ortak duygusal kaynağı, başkasını kendinden aşağı görme isteğidir. Klasik tasavvuf, hased ile gıbtayı titizlikle ayırt eder: Hased, başkasındaki nimetin yok olmasını istemek olup kesinlikle haramdır; gıbta ise başkasındaki nimetin kendisinde de olmasını istemek, ancak o nimetin başkasından yok olmasını istememek olup mübahtır, hatta hayırlı işlerde mendûbtur. Hadis-i şerifte "lâ hasede illâ fî isneteyn" (sadece iki şeyde gıbta vardır) buyrularak bu farka işaret edilir; mal ve ilim sahiplerinde gıbta caizdir, ancak hased değildir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde, hasedin kalbi kararttığı ve nûr-i ilâhîye yabancı bıraktığı belirtilir⁴. İnsân-ı kâmile hased eden bir kimsenin âleme hased etmiş olacağı ve bu hasedin onun hayat-ı insaniyesinin ebedî ölümü olacağı, hayatının hayat-ı ilmiyye ile diri olmayacağı vurgulanır⁵. Şeriat ve kânûn-ı ilâhînin, hased duygusunu mağlup ve makhûr ettiği, eğer şeriatın hükmü olmasa idi her bir kimsenin hased sebebiyle kendi refîkının cismini yırtıp öldüreceği ifade edilir⁶. Sülûk ehlinin, birinin terakkisini görüp ona hased ederek incitmemesi, aksi takdirde bu hased sıfatının galebesi yüzünden şeytan-ı racîm ve matrûd olabileceği uyarısı yapılır⁷.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.137“------------------- وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ (113-5) min şerri hâsidin izâ hased. “ Ve haset ettiği zaman, haset edenin şerrinden .” ------------------”Oku
  2. 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.4946“Yani hased kibirin veled-i nâ-meşrûudur. Bu sebeple kimde kibir varsa, onda mutlaka hased de vardır. Ya'ni hased kibirin veled-i nâ-meşrü'udur. Binâenaleyh kimd”Oku
  3. 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.309““Bu cesed, hasedin hânesi geldi bil! Hasedden hânedan bulaşık olur. 443. Eğer sen hasedsize hile ve hased edersen, o hasedden kalbe siyahlıklar &10024;”Oku
  4. 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.310“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
  5. 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.24“Ya'ni, “İnsân-ı kâmile hased eden bir kimse âleme hased etmiş olur. Bu hased ise, onun hayât-ı insâniyyesinin ebedî ölümü olur ve aslâ onun hayâtı hayât-ı ilmiy”Oku
  6. 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.1329“Ya'ni, şeriat ve kânûn-ı ilâhî, câmia-i beşeriyyetteki şerrin def'i için bir hüküm verir ve ayn-ı şeytan mesâbesinde olup kaviyyen beşere musallat olan hased du”Oku
  7. 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.1319“Sülûkünde birinin terakkisini görüp ona hased ederek incitmesinler ve âkıbet bu hased sıfatının kendisinde galebesi yüzünden bir şeytân-ı racîm ve matrûd olması”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.