İsrâ 1 ayeti Terzibaba çizgisinde nasıl şerh edilir?

Terzibaba çizgisinde İsrâ Sûresi'nin ilk ayeti, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Mi'rac hadisesini anlatırken, aynı zamanda tasavvufî bir seyr-i sülûkun da işareti olarak ele alınır. Bu ayette geçen "kulunu" ifadesi, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) kulluk makamındaki kemâlini ve bu makamın Hak'ka vuslat için bir anahtar olduğunu gösterir. "Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya" yolculuk, zahirde coğrafî bir mekân değişimi gibi görünse de, bâtında sâlikin nefsinin karanlıklarından (Mescid-i Harâm'ın sembolize ettiği nefs-i emmâre hali) arınarak, kalbinin Hak'ka açılan kapısı olan Mescid-i Aksâ'ya (kalb-i selim makamı) ulaşmasını temsil eder. Bu yolculuk, sâlikin mânevî mertebeleri kat etmesi, nefsini tezkiye etmesi ve kalbini ilâhî tecellîlere açması anlamına gelir. Ayetteki "etrafını mübarek kıldığımız" ifadesi, bu mânevî yolculuğun bereketini ve feyzini vurgular. "Ona âyetlerimizden bir kısmını gösterelim diye yaptık" kısmı ise, bu yolculuğun amacının ilâhî hakikatlere vâkıf olmak, Hakk'ın varlık âlemindeki tecellîlerini müşâhede etmek olduğunu belirtir. Terzibaba, Kur'an ayetlerini ve hadisleri, tasavvufî irfan geleneğiyle birleştirerek şerh eder ve bu tür ayetleri sadece tarihî bir olay olarak değil, aynı zamanda her sâlikin yaşayabileceği bir mânevî tecrübenin sembolü olarak yorumlar¹. Bu şerh, sâlikin kendi iç âleminde gerçekleştireceği bir Mi'rac'ı, yani Hak'ka doğru bir yükselişi ve vuslatı işaret eder. Terzibaba'nın Fusûsu'l-Hikem ve Mesnevî şerhlerinde de görüldüğü üzere, o, bu tür derin mânaları günümüz insanının anlayabileceği bir dille sunar². Bu yaklaşım, şeriatın zahirî hükümlerini ihmal etmeden, tasavvufun bâtınî hakikatlerini ortaya koyma çabasının bir örneğidir¹.