Kelime-i Tevhîd kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Kelime-i Tevhîd'in bozulması veya gizlenmesi, tasavvufî hâllerin genel bozulma prensipleri çerçevesinde ele alınır. İlk olarak, niyetin bozulması bu durumun temel sebeplerindendir. Sâlikin Kelime-i Tevhîd'i zikrederken riyâ (halk için yapma), sum'a (amelinin işitilmesini isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) gibi "şirk-i hafî" olarak nitelendirilen afetlere düşmesi, zikrin hakikatini tahrip eder ve mânevî tesirini ortadan kaldırır. Hadîs-i şerîfte belirtildiği üzere "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1), bu nedenle Kelime-i Tevhîd'in ifade edilmesindeki niyetin safiyeti, onun mânevî karşılığını belirler¹. Niyetin bozulması, kelimenin özündeki tevhid hakikatini perdelere ve gizler.

İkinci olarak, şer'î edebin terk edilmesi Kelime-i Tevhîd'in bozulmasına yol açar. Bir hâl ne kadar yüce görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadığı sürece istidrâc olarak kabul edilir. Kelime-i Tevhîd'in zikredilmesinde sünnete muhalif bir tatbikat, bu zikrin Hakk'tan değil, nefsten veya cinden kaynaklanan bir hâle dönüşmesine neden olabilir. Mürşidsiz sülûk veya sünnete uygun olmayan bir zikir anlayışı, Kelime-i Tevhîd'in hakikatinden uzaklaşmaya ve onun gizlenmesine sebep olur.

Üçüncü olarak, gaflet ve ülfet hâli, Kelime-i Tevhîd'in gizlenmesine yol açar. Sâlikin, zikrettiği Kelime-i Tevhîd'in sahibinden gafil olup, sadece zikrin kendisine veya zikirden doğan hâle âşık olması, kelimenin mânevî gücünü azaltır. Bu durum, Haşr Sûresi'ndeki "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetinde belirtilen ilâhî bir karşılık olarak hâlin gizlenmesine neden olabilir. Kelime-i Tevhîd'in her mertebede tek bir hakikati ifade etmesine rağmen², bu gaflet, sâlikin o hakikati idrak etmesini engeller. Bazen bu gizlenme (kabz hâli), sâliki daha yüksek bir temkin hâline hazırlayan bir lütuf olarak da tecelli edebilir.