Kelime-i Tevhîd'in Hûdiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Kelime-i Tevhîd, tasavvufta sâlikin bütün zikirlerinin temeli ve Hak'a teveccühün asıl ifadesidir. Bu kelimenin Hûdiyye Fassı'ndaki dayanağı, Şeyh-i Ekber'in "ahadiyyet-i rubûbiyyet" olarak adlandırdığı Rablık birliğidir¹. Ahadiyyet, Hak'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünü olup, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir. Hûdiyye Fassı, bu ahadiyyet mertebesinin Rablık veçhesini ele alır.

Şeyh-i Ekber, Yûsuf Fassı'nda "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"yi (ilâhî isimler birliği) zikrettikten sonra, Hûdiyye Fassı'nda "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i (Rablık birliğini) açıklar³. Bu, ahadiyyetin farklı veçhelerinin tasavvufî idrâkini gösterir. Kelime-i Tevhîd'in kendisi de "Mertebe-i Ahadiyyet"ten ilan edilmektedir; bu durumda ahadiyyet bâtın, ulûhiyyet ise zâhir olmuştur². Kelime-i Tevhîd'in oluşumundaki "Allah" lafzının kaynağı, ahadiyyetin "Mutlak Hüviyet"i olan "hu"dur⁴. Bu durum, Kelime-i Tevhîd'in Hak'ın mutlak birliğine ve O'nun Rablık sıfatına olan derin bağlılığını ortaya koyar. Kelime-i Tevhîd'in iniş ve yükseliş safhaları, sâlikin "hu"ya ulaşımını ve Hakikat-i Muhammediyye'nin bu kelime üzerinden açıklanmasını içerir⁵.