Kelîmullâh hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Kelîmullâh hâli, tasavvufî sülûkta Hakk'ın kelâmını isimler mertebesinden duymakla ilişkilendirilen bir makamdır ve Museviyet mertebesi hükmündedir⁴. Bu hâle ulaşmak için sâlikin nefs mertebelerini aşması gerekmektedir. Özellikle Nefs-i Levvâme mertebesi, bu geçişin önemli bir basamağıdır. Nefs-i Levvâme, yedi nefs mertebesinin ikincisi olup "kınayan nefs" anlamına gelir (K1-484 — K1). Bu mertebede sâlik, günahlarından dolayı kendini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir; bu, uyanışın başlangıcı ve iç çatışmanın adıdır (K1-484 — K1).

Levvâme mertebesinin aşılması, sâlikin mücâhede ve riyâzat ile nefsî dürtülerini kontrol altına almaya başlamasıyla gerçekleşir (K2-T3 — K2). Bu mertebede, "Mü'min, kalbinde nefsini levmedendir" hadisiyle de belirtildiği gibi, vicdan uyanıktır (K2-T3 — K2). Kelîmullâh hâli, Musa (a.s.)'ın lakabı olup, henüz görüş mertebesi ("len terânî") hasıl olmamış olsa da, Hakk'ın sözünü gerçek mânâda duyuşun gerçekleştiği bir makamdır¹. Namazda rükûya eğilmekle temsil edilen Museviyet mertebesi, tenzih mertebesi olarak bu hâli barındırır²·³. Dolayısıyla, Kelîmullâh hâline ulaşmak için Levvâme mertebesindeki içsel kınama ve mücâhede sürecinin tamamlanması, sâlikin Hakk'ın kelâmını idrâk etme yolunda ilerlemesini sağlar.