Kutub'un Muhammediyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Kutub, tasavvuf düşüncesinde kâinatın manevî nizamını sağlayan merkezi şahsiyettir. Her zamanda yeryüzünde yalnızca bir Kutub bulunur ve bu makam, "gavs-ı a'zam" veya "kutbu'l-aktâb" olarak da anılır. Kutub'un Muhammediyye Fassı'ndaki temel dayanağı, onun Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir yansıması olmasıdır. Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvuf metafiziğinin en yüksek kavramı ve İslâm kâinat nizamının merkez taşıdır². Kutub, bu hakikatin manevî vârisi olarak, Hz. Muhammed'in temsil ettiği kemalat mertebesi olan Mertebe-i Muhammediyye'nin bir zuhurudur³. Bu durum, Kutub'un cem'-i camî' makamına sahip olmasıyla açıklanır; yani o, bütün ilâhî isim ve sıfatları kendinde toplayan bir ayna gibidir. Bu makam, ilâhî sıfatların suretleri ve mümkün varlıkların hakikatleri ve dayanağı olan vâhidiyet mertebesinin bir tezahürüdür. Vâhidiyet mertebesi, ahadiyet mertebesine nispetle, Yüce Allah'ın en latif olan zâtının bir mertebe yoğunlaşmasından başka bir şey değildir; sırf zât bu mertebenin bâtını, vâhidiyet mertebesi ise sırf zâtın zâhiri olur¹. Böylece Kutub, Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir yansıması olarak, ilâhî sıfatların ve mümkün varlıkların hakikatlerinin dayanağı konumundadır.