Melekût ve Nâsût'u birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?

Melekût ve Nâsût, tasavvuftaki vücud mertebeleri içinde yer alan iki önemli kavramdır. Nâsût, beş mertebeli sıralamada (lâhût-ceberût-melekût-misâl-nâsût) en alt mertebe olup, görünür dünyaya bakan veçhedir; maddî ve cismânî insan mahallini ifade eder. Melekût ise, bu sıralamada orta mertebede yer alır ve ruhânî varlıkların, melâikenin âlemidir. Bu iki âlem, insanın varoluşsal bütünlüğü içinde birbiriyle ilişkilidir. Şîsiyye Fassı, nâsûttan lâhûta urûcu (yükselişi) hareket noktası olarak belirler. Bu yükseliş, insanın maddî varlığından başlayarak ruhânî mertebelere doğru ilerlemesini, yani nâsût âleminden melekût âlemine ve daha üst mertebelere doğru bir tekâmül sürecini ifade eder.

Melekût âlemi, ruhânî varlıkların mertebesi olup, Yâsîn Sûresi'ndeki "her şeyin melekûtu O'nun elindedir" (Yâsîn 83) ayetiyle asıl menşeini bulur. Ayrıca En'âm Sûresi'nde Hz. İbrâhîm'e "göklerin ve yerin melekûtunu gösterdik" (En'âm 75) ayeti, melekûtun idrâk edilebilirliğini gösterir. Bu idrâk, beş duyu ile değil, bâtınî bir keşif ve müşâhede ile mümkündür. Nâsût ise, "insan başıboş bırakılacağını mı sandı?" (Kıyâme 36) ayetiyle gâyesiz olmadığı beyân edilen, sınırlı ancak esmâî tecellîlere açık bir mertebedir.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde de "nakş"tan maksadın mülk ve melekût âlemine ait şekiller olduğu belirtilir¹. Burada "mülk" âlemi nâsût ile eşdeğer bir anlam taşırken, "melekût" âlemi ruhânî mertebeleri ifade eder. Bu, ilâhî Zât'ın (Nakkâş) sıfat ve isimleriyle birlikte hem maddî hem de ruhânî âlemlerde tecellî ettiğini gösterir. Dolayısıyla, Şîsiyye Fassı'nın vurguladığı nâsûttan lâhûta urûc, insanın maddî varlığından başlayarak ruhânî ve ilâhî mertebelere doğru bir seyir izlemesi, bu iki âlemin birbiriyle iç içe ve birbirini tamamlayıcı olduğunu ortaya koyar.