İçeriğe atla

Meryem 56-57 ayetindeki Fenâ kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Ayet-TasavvufOrta düzey6 görüntülenme5 kaynak
Kısa cevap

Meryem Suresi'nin 56-57. ayetleri, tasavvuftaki fenâ kavramına, özellikle de fenânın bir mertebesi olan ruhâniyet ve yücelişe işaret eder. Bu ayetlerde Hz. İdris'in "sıddık bir nebi" olarak anılması ve "yüce bir yere yükseltilmesi" (mekânen aliyyen) (Meryem 19/56-57), sâlikin nefsinin paslarından arınarak (tathîr) iradî bir ölümle (mevt-i irâdî) kendi vücut iddiasından soyunması ve Hak'la kaim olması hâlini remzeder. Fenâ, sâlikin kendi yokluğunu tahkik etmesi, varlığın Hak'ka ait olduğunu idrak etmesidir ve İdrisiyye Fassı'nın temel mesnedidir.

Detaylı cevap

Fenâ, tasavvufta sâlikin nefsinin sıfat ve vasıflarının Hak'ın sıfât-ı zâtiyyesi karşısında perdesizleşmesi, kendi vücut iddiasından soyunmasıdır. Meryem Suresi'nin 56-57. ayetlerinde Hz. İdris'in "sıddık bir nebi" olarak zikredilmesi ve "yüce bir yere yükseltilmesi" (mekânen aliyyen)¹·²·³, fenâ hâlinin bir tezahürü olarak yorumlanır. Bu yükseliş, sâlikin manevi yolculuğunda (seyr-i sülûk) ulaştığı bir mertebeyi, yani ruhâniyet kazanmasını ifade eder. İbn Arabî, İdrisiyye Fassı'nda fenâyı tathîr, mevt-i irâdî, ruhâniyet ve ayn-ı mutlak silsilesiyle açıklar. Tathîr, nefsin paslarından arınmayı; mevt-i irâdî ise "ölmeden önce ölünüz" hadisinin yaşanmasını temsil eder. Hz. İdris'in "mekân-ı aliyy"e ref'i, bu ruhâniyet kazanma ve Hak'la kaim olma hâlinin bir remzidir. Fenâ, sâlikin yokluğa düşmesi değil, kendi yokluğunu tahkik etmesi ve varlığın Hak'ka ait olduğunu ayan etmesidir. Bu durum, sâlikin kendi zâtında bir değişim meydana gelmesi, zâhir duyularından soyutlanarak fenâ deryasına gömülmesi olarak da açıklanır⁴. Gece yolculuğu fenâ fillâh'ı, gündüz ise bekâ billâh'ı temsil eder; fenâ fillâh'ta beşerî benlik anlayışları son bulur⁵. Meryem 56-57 ayetleri, bu manevi yükselişin ve fenâ hâlinin Kur'an'daki işaretlerinden biri olarak kabul edilir.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Meryem 19/56-57
  2. 2Dur Rabbın Namazda (Cilt 2) · s.290“(Meryem 19/56-57) vezkur fiyl kitabi idriyse innehü kane sıddıykan nebiyyen (56) ve refa’nahü me­kanen aliyyen (57) (56)(57) “Ey Muhammed! kitap’da idris’e dair”Oku
  3. 3Mübârek Geceler · s.52“(Kur’an-ı Keriym’de Meryem Suresi 19/56-57 ayetlerinde)     ”Oku
  4. 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.144“Uyg poli ie YU) dsvüm 57. Uaktâki fenâ gark-âbından kendine geldi; medh ve senâda güzel lisan &10024; 57. Ne zaman ki fenâ boğuluşundan kendine geldi; medih ve ”Oku
  5. 5Hicr Sûresi · s.126“------------------- “Gece” tasavvufta fenâ-fillâh’ı “gündüz” ise bakâ-billâh’ı temsîl eder. Fenâ’fillâh’ta kişideki beşerî benlik anlayışları son bulur, bakâ-bi”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.