Meryem Sûresi'nin tasavvufî okumasında esas alınan Fass hangisidir?

Meryem Sûresi'nde Hz. Meryem'in doğum sancıları sırasında yaşadığı durum, tasavvufî açıdan derin anlamlar taşır. Hz. Meryem'in hiçbir yardımcısının olmadığı ve yiyeceğinin bulunmadığı bir durumda, fiilî çabadan âciz kalarak sadece sözlü duaya yönelmesi, sâlikin Hak'ka tam bir teslimiyetle yönelmesini temsil eder¹. Bu hâl, tasavvuftaki mükâşefe kavramıyla yakından ilişkilidir. Mükâşefe, sâlikin mücâhedesi neticesinde Hak'tan kalbine inen doğrudan idrâklere verilen isimdir; Hz. Meryem'in kuru hurma ağacının meyve vermesi de bu türden bir ilahî müdahale ve doğrudan idrâk olarak görülebilir. Bu, "çabalamaktan âciz kalanın duasının, çaba makamında kabul edildiğinin delili"dir¹.

Bu durum aynı zamanda Âdemiyye Fassı'nda ele alınan halîfelik kavramıyla da bağlantılıdır. Halîfe, kendi başına müstakil bir vücut sahibi olmayıp, Halîk'ın zuhûruna ayna olan bir mahaldir. Hz. Meryem'in acziyeti ve ardından gelen ilahî yardım, onun bir ayna olarak ilahî kudretin tecellîsine mahal olmasını gösterir. İsrâ 70'teki "biz Âdemoğlunu kerîm kıldık" ayeti, bu kerâmetin emanete ehliyet mânâsında olduğunu vurgular. Hz. Meryem'in bu zorlu durumda gösterdiği teslimiyet ve ilahî yardıma mazhar olması, emanete ehliyetin bir tezahürüdür. Bu bağlamda, Meryem Sûresi'nin bu kesiti, sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'ka teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesi olarak yorumlanabilir.