Mücâhede'nin İdrîsiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Mücâhede, tasavvufî sülûkun omurgasını teşkil eden bir disiplindir. Bu disiplin, sâlikin nefsinin alçak isteklerine karşı kalbî bir mücâdele vermesini ifade eden "cihâd bi'r-rûh" yani büyük cihâd olarak kabul edilir. İdrîsiyye Fassı'nda mücâhedenin yeri, "tathîr" merhalesiyle açıklanır. Tathîr, arınma ve temizlenme anlamına gelir ve mücâhedenin temel hedeflerinden biri olan nefsi kötü sıfatlardan arındırma sürecini kapsar. Mücâhedenin merhaleleri arasında fizikî riyazat (az yeme, az uyuma, az konuşma, halvet), ahlâkî mücâdele (kibir, hased, hırs, riyâ gibi kötü huylarla mücâdele) ve kalbî mücâdele (vesvese, hâtırât, mâsivâ ile dolu kalbi temizleme) yer alır. Bu merhaleler, sâlikin nefsini tezkiye ederek ilâhî hakikatlere açılmasını sağlar. Mücâhedenin meyvesi ise "müşâhede" olarak ifade edilir; zira "el-mücâhede teftah ebvâbe'l-müşâhede" (mücâhede müşâhedenin kapılarını açar). Bu bağlamda, İdrîsiyye Fassı'ndaki tathîr merhalesi, sâlikin mücâhede yoluyla nefsini arındırarak ilâhî müşâhedelere ulaşmasının bir ön koşulu olarak değerlendirilir. Ayrıca, kaynaklarda tabiat hakkındaki ayrıntıların İdris Fassı'nda geçtiği belirtilmiştir¹. Bu da İdris Fassı'nın, mücâhede yoluyla tabiatın arındırılması ve dönüştürülmesi gibi konulara değindiğini düşündürmektedir.