Mu'cize kavramı için Îseviyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?

Mu'cize, lügat anlamıyla 'âciz bırakan, karşı konulamaz' demektir ve akâidde peygamberlerin nübüvvet iddialarını ispatlayan, taklit edilemeyen olağanüstü hallerdir¹. Tasavvufta ise mu'cize, dış dünyaya yönelik bir 'ispat aleti' olmaktan ziyade, peygamberin Hak ile olan özel ilişkisinin ve Hak'ın onda tecelli etmesinin bir göstergesidir. Bu idrak, mu'cizeyi dört katmanda ele alır. Birinci katman, peygamberlerin zâtî mu'cizeleridir; Hz. İsa'nın ölüleri diriltmesi gibi fiiller, âdetin yasalarını askıya alan harikulâde olaylardır. Bu tür mu'cizeler, Hak'ın peygamber mahallinde doğrudan tasarrufunun bir adıdır. Örneğin, Âl-i İmrân 49'da zikredilen Hz. İsa'nın ölü diriltmesi, Hak'ın kudretinin peygamber aracılığıyla tezahür etmesidir. Bu, dış dünyada bir cismin gerçek bir dönüşümü değil, Hak'ın tecellisiyle gerçekleşen bir hâldir. İbn Arabî, bu kavramı Mûseviyye Fassı'nda derinlemesine incelerken, Hz. Musa'nın asasının yılana dönüşmesi örneği üzerinden, dış dünyada bir cismin gerçekten dönüşmediğini, aksine Hak'ın tasarrufunun bir tezahürü olduğunu vurgular. Dolayısıyla, Îseviyye Fassı'nda da benzer bir işleyiş işler; Hz. İsa'nın mu'cizeleri, Hak'ın onun mahallinde doğrudan ve âdet dışı bir şekilde tecelli etmesinin bir yansımasıdır.