Nahl Sûresi hangi Fass ile en yakından ilişkilenir?

Nahl Sûresi, Kur'ân'ın 89. sûresi olup Mekke döneminde inmiş ve 128 ayetten oluşmaktadır³. Sûre, adını 68. ayetinde geçen "en-Nahl" (bal arısı) kelimesinden almıştır³. Verilen kaynaklarda Nahl Sûresi'nin doğrudan Fusûsu'l-Hikem'deki belirli bir Fass ile açıkça ilişkilendirildiğine dair bir ifade bulunmamaktadır. Ancak, sûrenin içeriği ve kaynaklardaki bazı vurgular, tasavvufî fassların işlediği temalarla dolaylı bağlantılar kurmaya imkan tanır.

Özellikle Nahl Sûresi'nin 111. ayetinde geçen "Yevme teé'tî kullu nefsin tucâdilu an nefsihâ ve tuveffâ kullu nefsim mâ amilet ve hum lâ yuzlemûn" (Her nefsin kendi nefsi adına mücadele edeceği ve her nefsin yaptıklarının karşılığını eksiksiz alacağı gün) ifadesi¹, nefsin bireysel sorumluluğunu ve mücadelesini ön plana çıkarmaktadır. Bu durum, nefsin tasavvuftaki "mücâhede mahalli" olma özelliğiyle ve İdrisiyye Fassı'nın "tathîr" bahsiyle örtüşmektedir. Zira nefs, sâlikin süflî yapısı ve dünyevi hazlara yönelen vechesi olarak tanımlanır ve sülûkun temel gayesi nefsin tezkiyesidir. Kehf Sûresi 28. ayetindeki "nefsin ile sabret" hükmünün Nahl Sûresi'nin anlaşılması için gerekli olduğu belirtilmesi de⁴, nefsin terbiye edilmesinin önemine işaret eder.

Ayrıca, Nahl Sûresi'nin "Zahir ve Bâtın rububiyet mertebesinden" vahyedilmesi ve "Hakikat'ül Ahdiyetül Ahmediye mertebesine İlm'el Yakîn, Ayn'el Yakîn, Hakk'el olarak Nahl (Bal arısı) yakınlığı" gibi müşâhedeler², İsmail Fassı'nda işlenen "mârifet-i Rabbâniyye" ve "Rabb-ı hâs" (İsmail Fassı) kavramlarıyla bir ilişki kurabilir. İsmail Fassı, saîd olmanın sırrını ve teslim-rıza eksenindeki mârifeti ele alırken, Nahl Sûresi'ndeki bu tür derin mânevî yorumlar, Hak'la olan özel ilişkiyi ve ilâhî hakikatlere vukufiyeti çağrıştırmaktadır.