Nûr Sûresi'nin tasavvufî okumasında esas alınan Fass hangisidir?

Nûr Sûresi'nin tasavvufî okumasında, özellikle Âdemiyye Fassı'na atıf yapılır. Bu Fass, insanın yeryüzündeki halîfeliğini ve bu halîfeliğin Hak'tan alınan bir emanet olduğunu vurgular. Bakara Sûresi 30. ayetindeki "innî câilun fi'l-ardı halîfeh" (yeryüzünde bir halîfe yaratacağım) ifadesi, Esmâ-i İlâhiyye'nin câmî bir mahalde, yani Âdem'de tecellî ettiğini bildirir. Bu tecellî, insanın tüm Esmâ'yı kabule müsait câmî bir mahalle sahip olmasından kaynaklanır. Halîfe, Esmâ'nın aynasıdır; kendi başına bir vücut iddia etmez, aksine mücellâ olduğu ölçüde aksedeni gösterir.

Nûr Sûresi'nin 24/37. ayetinde geçen "Öyle erler vardır ki onları ticaret ve satış Allah'ın zikrinden meşgul etmez" ifadesi, bu halîfelik vasfının dünyevî hayat içindeki tezahürünü açıklar¹. Bu erler, dünya işlerinde dahi Hakk'ı unutmayarak çaba gösterenlerdir. Bu durum, halîfenin Hak'ın zuhûruna ayna olması ve kendi nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesiyle ilişkilidir. Terzibaba çizgisinde halîfelik, nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye), Hak'ın hilâfet emanetini izhâra mahal olması (tecellî) ve nihayetinde "halîfe" ile "müstahlif" arasında perdesizliğin yaşanması şeklinde üç merhalede gerçekleşir. Bu bağlamda, Nûr Sûresi'nin "Âyetü'l-Nûr" (Nûr Sûresi 24/35) olarak bilinen ayeti de, Allah'ın nurunun tecellîlerini ve bu tecellîlerin idrakini ifade ederek halîfelik makamının manevî derinliğini pekiştirir (Âyetü'l-Nûr).