Risâle-i Gavsiyye kitabına göre Gavs ne anlam taşır?

Risâle-i Gavsiyye, tasavvufî külliyatın "sırrî metin"lerinden biri olarak kabul edilir ve içeriği vahy-i mübâşireye benzer bir nitelik taşır; yani Hak'ın Abdulkâdir Geylânî'ye sırrî hitapları ve Geylânî'nin bunlara verdiği cevaplardan oluşur. Bu risâlede Gavs, Hak Teâlâ'nın doğrudan muhatap aldığı, özel bir yakınlığa ve bilgiye sahip olan velîdir. Hak, Gavs'a "Yâ Gavs-ı A'zam!" diye seslenerek ona çeşitli hakikatleri bildirir. Örneğin, Hak Teâlâ'nın mekânın mekânı olduğu ve insanın sırrı olduğu Gavs'a açıklanır²·³·⁴. Bu durum, Gavs'ın Hak ile olan özel ve sırrî münasebetini gösterir.

Risâle-i Gavsiyye'de Gavs'ın makamı, diğer tasavvufî mertebelerden üstün tutulur. Hak, Gavs'a hitaben, "zâhidleri nefis yolunda, ârifleri kalp yolunda, vâkıfları rûh yolunda kıldım" buyurarak, Gavs'ın bu yolların ötesinde, doğrudan Hak ile irtibat kuran bir mertebede olduğunu ima eder¹. Ayrıca, Hak'ın haremine girmek isteyen Gavs'a, mülke, melekûta ve ceberûta iltifat etmemesi gerektiği, zira bunların şeytanı olabileceği bildirilir⁵. Bu ifadeler, Gavs'ın makamının, dünyevî ve hatta bazı manevî mertebelerin ötesinde, Hak'ın doğrudan tecellî ettiği bir sır makamı olduğunu vurgular. Tasavvufta Gavs, ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin en üst basamağı, kâinatın manevî mihveri olan kutbu'l-aktâb için kullanılan bir unvandır ve "Gavs-ı A'zam" tabiri klasik olarak Abdulkâdir Geylânî için kullanılır. Risâle-i Gavsiyye, bu makamın Hak ile olan derin ve sırrî ilişkisini gözler önüne serer.